‘แรงเงา’ของประชาชนไทย!

ที่มา : นิตยสารโลกวันนี้วันสุข ปีที่ 8 ฉบับที่ 384 วันที่ 3-9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2555 หน้า 4 คอลัมน์ ถนนประชาธิปไตย โดย สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ

 

ผมเป็นคนชอบงานเขียนของนันทนา วีระชน ส่วนหนึ่งเป็นเพราะนันทนาได้รับอิทธิพลจากสตรีนิยมหลัง 14 ตุลามาไม่น้อย ในนวนิยายของนันทนาหลายเรื่องจะเน้นบทบาทความเด่นของตัวละครสตรีที่มีความกล้าต่อสู้และท้าทายสังคม โดยเฉพาะการตอบโต้กับผู้ชายชั่วที่เอาเปรียบผู้หญิง และในบรรดางานเขียนหลายเรื่องของเธอ แรงเงาถือได้ว่าเป็นเรื่องที่น่าสนใจมากเรื่องหนึ่ง

เรื่องย่อของ “แรงเงา” เล่าถึง “มุตตา” ซึ่งเป็นข้าราชการหญิงที่เรียบร้อยและอ่อนต่อโลก จึงตกเป็นภรรยาลับของ “เจนภพ” ซึ่งเป็นชายเจ้าชู้และผู้บังคับบัญชาในที่ทำงาน ต่อมา “มุตตา” ถูกภรรยาของเจนภพชื่อ “นพนภา” ตามมาตบตีต่อหน้าคนจำนวนมาก และถูกซ้ำเติมโดยเพื่อนข้าราชการ ทำให้เธออับอายจนต้องหนีกลับบ้านต่างจังหวัด และพบว่าตนเองท้อง ในที่สุดก็ฆ่าตัวตายหนีปัญหา แต่ “มุนินทร์” พี่สาวฝาแฝดที่เป็นคนเข้มแข็งไม่ยอมใคร ไม่สามารถยอมรับเรื่องความตายของน้องสาวได้ จึงปลอมตัวเป็นมุตตากลับมาแก้แค้น และในที่สุดก็สามารถเอาชนะ ทำให้ “นพนภา” และ “เจนภพ” ได้รับกรรมตามที่ตนเองก่อไว้ และครอบครัวของ “นพนภา” ก็ประสบความแตกแยก ส่วน “มุนินทร์” ได้แต่งงานกับ “วีกิจ” หลานของ “เจนภพ” ที่เข้าช่วยเหลือ “มุตตา” ตลอดมา

หลังจากเรื่อง “แรงเงา” เผยแพร่ตั้งแต่ พ.ศ. 2529 ได้มีการนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์และละครโทรทัศน์ 4 ครั้ง และขณะนี้ละครเรื่องนี้ก็ยังออกอากาศอยู่ทางช่อง 3 กลายเป็นเรื่องที่ได้รับความนิยมสูงมาก แม้ว่าผู้สร้างละครครั้งนี้เน้นฉากตบกันระหว่างผู้หญิงมากไปหน่อย แต่ถ้าดูจากเนื้อหาต้องถือว่าเป็นเรื่องที่ให้บทเรียนแก่สังคมพอสมควร

แต่ที่น่าสนใจคือโครงเรื่องของเรื่อง “แรงเงา” เข้ากันได้กับสถานการณ์การเมืองในประเทศไทย เพราะก่อนหน้านี้ประชาชนไทยก็ไม่ต่างอะไรกับ “มุตตา” คือไม่เคยมีปากเสียง ยอมจำนนต่อชนชั้นปกครอง และปล่อยชะตากรรมของประเทศไว้ในมือชนชั้นนำจำนวนน้อย ไม่ว่าจะใช้สมบูรณาญาสิทธิราชย์ ประชาธิปไตยเต็มใบ เผด็จการทหาร ประชาธิปไตยครึ่งใบ ประชาชนที่ตกเป็นเหยื่อก็ไม่เคยบ่น จะรัฐประหารหรือเอาใครมาเป็นรัฐบาลก็ยอมรับโดยดุษณีภาพ

แต่ในระยะ 7 ปีที่ผ่านมานี้ขบวนการประชาชนไทยกลายร่างเป็น “มุนินทร์” ลุกขึ้นตอบโต้กับชนชั้นนำอำมาตย์อย่างไม่หวาดหวั่น ไม่ยอมให้ชนชั้นปกครองกำหนดชะตากรรมของประเทศเช่นเดิมอีก จึงสร้างความยากลำบากอย่างมากแก่ชนชั้นนำอำมาตยาธิปไตย

ความขัดแย้งทางการเมืองที่เกิดขึ้นในระยะ 7 ปีที่ผ่านมานี้จึงอยู่ที่ว่าประชาชนคนส่วนใหญ่ต้องการการเมืองแบบประชาธิปไตย ให้รัฐบาลที่บริหารประเทศมาจากการเลือกตั้งด้วยเสียงข้างมากของประชาชน แต่กลุ่มชนชั้นจารีตประเพณีต้องการสร้างการเมืองที่พวกเขาควบคุมได้ โดยไม่จำเป็นต้องเป็นประชาธิปไตย ขอเพียงให้มีคนดีมาบริหารบ้านเมือง และจะมาด้วยวิธีไหนก็ได้ จากการรัฐประหาร การแต่งตั้ง การกำหนดโดยศาล หรือโดยผู้ใหญ่ในบ้านเมือง และมีการสร้างวาทกรรมตลอดเวลาว่านักการเมืองที่มาจากการเลือกตั้งเป็นคนชั่ว จึงกลายเป็นว่าการเลือกตั้งเป็นกลไกอำนาจของคนชั่ว คนดีต้องขึ้นสู่อำนาจด้วยวิธีพิเศษ แต่ปัญหาเริ่มต้นตั้งแต่การนิยามคำว่า “คนดี” แล้ว เพราะคนดีในสังคมไทยล้วนแต่เป็นพวกที่ตรวจสอบไม่ได้ ต้องใช้ความเชื่อถือไปรับรองความเป็นคนดีทั้งสิ้น

ทรรศนะในลักษณะที่ยกย่องคนดี ไม่เอาประชาธิปไตยนี้ เห็นได้ชัดในการชุมนุมทางการเมืองที่สนามม้านางเลิ้งเมื่อวันที่ 28 ตุลาคมที่ผ่านมา ซึ่งจัดโดยองค์กรพิทักษ์สยามและภาคีเครือข่ายที่มี พล.อ.บุญเลิศ แก้วประสิทธิ์ นายทหารนอกราชการ เป็นผู้ประสานงาน โดยใช้ชื่อการชุมนุมว่า “หยุดวิกฤตและหายนะของชาติ” พล.อ.บุญเลิศแถลงว่า รัฐบาลชุดนี้สร้างความเสียหายมากกว่ารัฐบาลชุดใด โดยเฉพาะการปล่อยให้มีการจาบจ้วงหมิ่นสถาบันพระมหากษัตริย์ การทุจริตมหาศาล และเป็นนอมินีของ พ.ต.ท.ทักษิณ ชินวัตร

แต่ที่น่าสังเกตคือ พล.อ.บุญเลิศไม่ได้แสดงหลักฐานความล้มเหลวในการบริหารบ้านเมืองที่มีน้ำหนักแต่อย่างใด ส่วนข้อโจมตีรัฐบาลว่าปล่อยให้หมิ่นพระบรมเดชานุภาพก็เป็นเพียงการอิงเจ้าเอาเรื่องสถาบันพระมหากษัตริย์มาใส่ร้ายศัตรูทางการเมืองที่ปราศจากเหตุผล เพราะในระยะที่บริหารประเทศ รัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ก็ถวายพระเกียรติเสมอมา เพียงแต่ยังไม่ได้ใช้นโยบายล่าแม่มด จับผู้บริสุทธิ์เข้าคุกแบบรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เท่านั้น

ในการชุมนุมต่อต้านรัฐบาลครั้งนี้มีหลายคนมาเข้าร่วมปราศรัย เช่น น.ต.ประสงค์ สุ่นศิริ, นพ.ตุลย์ สิทธิสมวงศ์, พล.อ.ปฐมพงษ์ เกษรศุกร์, ดร.ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ, ดร.ต่อตระกูล ยมนาค, นายพิเชฐ พัฒนโชติ, ดร.เสรี วงษ์มณฑา และนายประสิทธิ์ ไชยทองพันธ์ เป็นต้น แต่ฝ่ายพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตยยังสงวนท่าที ไม่ได้เข้าร่วมอย่างเป็นทางการ

น.ต.ประสงค์ได้อิงแอบกระแสพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว คือการสนับสนุนคนดีให้เข้ามาทำงานแทนคนไม่ดี จึงอยากเสนอให้ประชาชนรวมตัวกันตั้งกรรมการขึ้นมาช่วยกันคิดและปรึกษาหารือเฟ้นหาคนดีเสนอให้กับกลุ่มองค์กรพิทักษ์สยามและสร้างเครือข่าย เพื่อหาคนดีมาทำงานแทนคนไม่ดี และให้ประชาชนทำป้ายไปติดที่หน้าทำเนียบรัฐบาลกับรัฐสภาว่า “ที่นี่เป็นเขตอำนาจของประชาชน นักการเมืองทุรชนห้ามเข้า” ด้วย ซึ่งการอธิบายของ น.ต.ประสงค์ยังคงซ้ำซากในเรื่องการปกครองโดยคนดีที่ไม่ต้องมาจากประชาธิปไตยอยู่นั่นเอง

แนวคิดลักษณะนี้ตอกย้ำโดยคำอธิบายของ พล.อ.บุญเลิศว่า ที่พรรคเพื่อไทยชนะเลือกตั้งมา 15 ล้านเสียงนั้น “ไม่รู้เปลี่ยนหีบมาหรือเปล่า” และถ้าสามารถไล่รัฐบาลยิ่งลักษณ์ได้สำเร็จก็จะให้มีการตั้งคณะบุคคลขึ้นมาดูแลการบริหารบ้านเมือง ซึ่งอาจจะให้มีการหยุดเล่นสักพัก แช่แข็งประเทศไทย ตัดบทบาทนักการเมืองถึง 5 ปี แล้วค่อยให้มีการเลือกตั้งกันใหม่ เพราะถ้าปีเดียวแบบ พ.ศ. 2549 เดี๋ยวพวกนักการเมืองก็กลับมาใหม่ แล้วจะไม่ได้ผล

พล.อ.บุญเลิศอ้างว่าการดำเนินการเช่นนี้จะเกิดขึ้นได้ด้วยการปฏิวัติของประชาชน คณะบุคคลที่บริหารประเทศในภาวะพิเศษนี้ต้องทำภารกิจ 4 ประการให้สำเร็จคือ แก้ไขรัฐธรรมนูญ เพิ่มการศึกษา เพิ่มความรู้แก่ประชาชนเกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์ และนำตัว พ.ต.ท.ทักษิณมาลงโทษตามกฎหมาย

ข้อเสนอของ พล.อ.บุญเลิศเป็นการสะท้อนความฝันกลางวันอันไม่เป็นประชาธิปไตย โดยคิดว่าประชาชนส่วนข้างมากจะยอมให้มีคนกลางจากฟากฟ้ามาบริหารประเทศชั่วคราว 5 ปี เพื่อมาร่างรัฐธรรมนูญตามใจชอบของชนชั้นนำและลงโทษคนไม่มีความผิดเช่น พ.ต.ท.ทักษิณ

เพียงแต่ประชาชนในวันนี้ได้เปลี่ยนจาก “มุตตา”เป็น “มุนินทร์” เสียแล้ว สิ่งที่ชนชั้นนำจะต้องเผชิญคือการไม่ยอมรับและตอบโต้อย่างเต็มที่จากประชาชน และในที่สุดชนชั้นปกครองจารีตก็ต้องพ่ายแพ้ด้วยกาลเวลา และพ่ายแพ้ด้วยแรงเงาของประชาชนนั่นเอง

เอ็กซเรย์ช่วง ‘เปลี่ยนผ่าน’ : รวมบทวิเคราะห์ ธเนศ-ใบตองแห้ง-ประภาส-ธนาธร

บทความจาก ประชาไท

10 พ.ย.55 งานเสวนาวิชาการ ‘กลุ่มพลังประชาธิปไตยในช่วงเปลี่ยนผ่าน’ จัดโดยสถาบันศึกษาการพัฒนาประชาธิปไตย มีผู้ร่วมอภิปรายได้แก่ ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ จากวิทยาลัยนานาชาติ ปรีดี พนมยงค์ , ประภาส ปิ่นตบแต่ง จากคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, อธึกกิต แสวงสุข หรือใบตองแห้ง คอลัมนิสต์อิสระ, ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ จากภาคธุรกิจ

ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ กล่าวว่า ประชาธิปไตยเป็นสิ่งแปลกใหม่สำหรับสังคมไทย เพราะหากพิจารณาดูตั้งแต่การเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 มีเพียงช่วงยาวที่สุด 14-15 ปีหลังรัฐประหาร 2534 - รัฐประหาร 2549 เท่านั้นที่ประชาชนได้เรียนรู้กับประชาธิปไตย ความคิดประชาธิปไตยไม่ได้ถูกหยั่งรากในสังคมมาก่อนเพราะถูกขัดจังหวะด้วยรัฐประหารตลอดเวลา นอกจากนี้ความพยายามสร้างประชาธิปไตยในปัจจุบันก็มีความแตกต่างในเชิงพื้นฐานกับการเคลื่อนไหวที่ต่อต้านรัฐในอดีต เช่น กบฏผีบุญ พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) เป็นขบวนการที่ปฏิเสธอำนาจรัฐหรือต้องการยึดอำนาจรัฐ แม้แต่สมัชชาคนจนก็มีกลิ่นอายปฏิเสธอำนาจรัฐสูง แต่การเคลื่อนไหวตอนนี้ไม่ได้ปฏิเสธอำนาจ หากแต่ต้องการเป็นส่วนหนึ่งของอำนาจรัฐ

เขาชี้อีกว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) หรือแนวทางการกระจายอำนาจ เป็นปัจจัยสำคัญในการเรียนรู้ประชาธิปไตยของประชาชนในชนบท เพราะเป็นการกระจายทรัพยากรอย่างมหาศาลจากส่วนกลางสู่ชนบท ทำให้ชนบทได้มีโอกาสตัดสินอนาคตตัวเองจริงๆ ผ่านการเข้าไปมีส่วนร่วมทางการเมือง ซึ่งเป็นผลพวงหลังการปฏิรูปการเมืองปี 2540 เมื่องบมหาศาลของ อปท.ผนวกกับนโยบายส่วนกลางช่วงทักษิณ ทำให้ประชาชนมี ‘HOPE’ หรือมีความหวังที่จะเปลี่ยนชนชั้นตัวเองภายในชั่วอายุคน และเมื่อเขาได้ลิ้มรสแล้ว เขาก็ไม่ยอมสูญเสียไป กลายเป็นสิ่งที่เรียกว่า ‘พลเมืองผู้ตื่นรู้’

เขากล่าวอีกว่า นี่คือ Third Wave หรือการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจไทย คลื่นลูกที่ 3 โดยในอนาคตอีก 10 ปี เศรษฐกิจไทยจะเติบโตมากเพราะเกิดการกระจายรายได้ คนทุกคนมีช่องทางทำมาหากิน สะสมทุนได้โดยไม่ต้องอาศัยรัฐส่วนกลาง แต่ชนชั้นเจ้านายรับแนวโน้มนี้ไม่ได้ จนเกิดปีรัฐประหารปี 49 เป็นการทำลายประสบการณ์ประชาธิปไตยของประชาชน ดังนั้น เราจะเห็นได้ว่ามีกลุ่มที่เป็นปฏิปักษ์ประชาธิปไตยในสังคมไทยและพยายามโค่นล้มฆ่าฟันพลังประชาธิปไตยไม่ให้เกิดขึ้น

กลุ่มปฏิปักษ์ประชาธิปไตย โดยพื้นฐานแล้วมี 3 กลุ่มใหญ่คือ ทหาร, นายทุน, เครือข่ายเจ้านาย ซึ่งกลุ่มหลังมีศูนย์กลางที่พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ ซึ่งรวมถึงกลุ่มเอ็นจีโอบางกลุ่ม เช่น กลุ่ม นพ.ประเวศ วะสี ด้วย ทั้งหมดถูกเชื่อมโยงและร้อยรัดด้วยเครือข่ายผลประโยชน์มหาศาล มีการศึกษาพบว่างบที่เกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์นั้นอยู่ที่ประมาณ 10,000 ล้านบาท ทำให้คนกลุ่มนี้มีลักษณะแนวคิดปกป้องผลประโยชน์ตัวเองผ่านสิ่งที่เรียกรวมๆ ว่า ‘ความเป็นกษัตริย์นิยม’

“อย่างไรก็ตาม ผมเชื่อมั่นอย่างแรงกล้าว่า พลังประชาธิปไตยจะชนะในท้ายที่สุด ในอนาคต 20-30 ปีเมื่อเราหันหลังมามองตอนนี้ ประวัติศาสตร์จะบันทึกถึงเรื่องชัยชนะของขบวนการประชาธิปไตย” ธนาธรกล่าว

ธนาธรระบุถึงเหตุผลที่ทำให้เชื่อเช่นนั้นว่า เพราะ 1.โครงสร้างสามส่วนที่ได้กล่าวไปนั้นอยู่ในวัยชราภาพ ตั้งอยู่บนขอนไม้ที่เก่าแก่ผุพัง ดูง่ายๆ ว่าอายุเฉลี่ยขององคมนตรีปัจจุบันอยู่ที่ 76.4 ปี และเขายังเห็นว่าฝ่ายอุดมการณ์กษัตริย์นิยมยากจะหาใครที่มีบารมีมาทดแทนพล.อ.เปรมได้ อีกทั้งผู้นำรุ่นใหม่ในเครือข่ายเหล่านี้ก็ไม่ได้เติบโตในระบบอุปถัมภ์ 2.พลวัตรด้านการพัฒนาเศรษฐกิจและโลกาภิวัตน์ ทำให้กลุ่มนายทุนต่างๆ ในสังคมไทยไม่มีความจำเป็นต้องพึ่งตราครุฑและเครื่องราชย์ ซึ่งต่างจากอดีตอย่างสำคัญ ผู้เล่นทางเศรษฐกิจที่สำคัญโดยไม่อิงอุดมการณ์กษัตริย์นิยมมีมากขึ้นเรื่อยๆ 3.กลุ่มทหารมีแรงบันดาลใจน้อยลง โดยเฉพาะความล้มเหลวของ รัฐประหาร 19 กันยายน 2549 ทำให้นายทหารคนต่อไปที่คิดจะทำรัฐประหารต้องคิดหนักมากขึ้น

4.เครือข่ายทั้งสามมีเครื่องมือน้อยลงทุกวันในการหยุดยั้งเครือข่ายประชาธิปไตย เพราะการรัฐประหารก็ล้าหลังมาก แม้ไม่ใช่ไม่มีความเป็นไปได้ แต่จินตนาการยากมากว่ากลุ่มนายทหารจะบริหารประเทศอย่างไร, การยุบพรรคใช้บ่อยแล้วและไม่มีประสิทธิภาพ, สงครามมวลชน จะเห็นได้ว่ามีการเปลี่ยนองค์กรมาไม่รู้กี่องค์กรนับตั้งแต่ พธม. โดยแกนนำยังหน้าเดิม แต่เงื่อนไขนี้ยังประมาทไม่ได้, รัฐสภาก็หวังไม่ได้ เพราะการเลือกตั้งที่ผ่านมาประชาธิปัตย์แพ้หลุดลุ่ย

“ถ้าดูนโยบายประชาธิปัตย์จะเห็นว่าก็เป็นประชานิยมเช่นกันและเป็นนโยบายที่ไม่ขี้เหร่ด้วย แต่เหตุผลที่ประชาธิปัตย์แพ้ คือ ประชาธิปัตย์ไม่ได้แสดงให้ประชาชนเห็นว่ากำลังเดินไปสู่สัญญาประชาคมใหม่ ที่ทำให้ความสัมพันธ์ในสังคมใหม่มีประชาชนที่เท่ากัน ไม่งอมืองอเท้ารอเจ้านาย และประชาชนยังมีข้อกังขาว่าพรรคนี้จะให้ชนชั้นล่างมีพลังทางการเมือง เข้าไปมีส่วนกำหนดนโยบายจริงหรือเปล่า” ธนาธรกล่าว

5.การปิดกั้นข้อมูลข่าวสารเป็นไปได้ยากมาก แนวคิดว่าด้วยเรื่องสื่อมวลชนที่เรียนกันมาถูกทำลายด้วยเทคโนโลยีและการสื่อสารในอินเตอร์เน็ต ไม่มีทางถูกปิดกั้นประชาชนพลเมืองผู้ตื่นรู้ได้อีก

ธนาธรกล่าวด้วยว่า หลายคนอาจกังวลเรื่องการออกแบบรัฐธรรมนูญในช่วงต่อไปว่าจะเอาอะไรมาถ่วงดุลนักการเมือง จริงๆ เราอาจไม่จำเป็นต้องมีพิมพ์เขียวในระยะนี้ก็ได้ว่าสังคมประชาธิปไตยไทยต้องมีหน้าตายังไง และปล่อยให้ขบวนการเหลาตัวมันเอง

ส่วนที่สำคัญที่ต้องการเน้นคือ เรื่องความรุนแรงของการเปลี่ยนผ่าน เขามองว่า ในสังคมสุดขั้วทางแนวคิดนี้ การเปลี่ยนผ่านไปสู่ประชาธิปไตยต้องมีเลือดอีกหลายหยดแน่นอน เพราะอุดมการณ์ประชาธิปไตยที่เราพูดถึงแตกต่างจากอำนาจจารีตอย่างสุดขั้ว อยู่ด้วยกันไม่ได้ การหาทางออกที่ไม่แตกแยกกันถึงที่สุดนั้นยังไม่เห็นคำตอบ ดังนั้น หน้าที่ของผู้รักประชาธิปไตยที่ต้องทำเพื่อการเปลี่ยนผ่านเป็น soft landing คือการทำความเข้าใจเรื่องพวกนี้กับคนในวงกว้างขึ้น ทำความเข้าใจเรื่องนี้กับสังคม และยกเพดานการพูดประชาธิปไตยให้สูงขึ้น

อธึกกิต แสวงสุข หรือใบตองแห้ง ตั้งประเด็นว่า การรัฐประหารเป็นไปได้หรือไม่หลังมีการชุมนุมของกลุ่มพิทักษ์สยาม โดยมองว่า เงื่อนไขทางภววิสัยนั้นเป็นไปไม่ได้ โลกไปไกลมากแล้วและเห็นชัดว่าที่ผ่านมากระแสสังคมต้องการความสงบเพื่อทำมาหากิน ต้องการให้รัฐบาลบริหารต่อไปแม้ไม่พอใจ แต่คนที่คิดเรื่องรัฐประหารและมีศักยภาพในการล้มรัฐบาลก็ยังมีและประมาทไม่ได้ เพราะนี่คือเฮือกสุดท้ายก่อนเกิดการเปลี่ยนผ่านบางอย่าง และหากจะมีการล้มรัฐบาลจริงอาจไม่ใช่การรัฐประหารโดยตรงอย่างที่เคยเป็นมา แต่หวังเพียงเพื่อล้มรัฐบาลเพื่อครองอำนาจช่วงเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญและก่อนมีการก้าวกระโดดใหญ่ทางเศรษฐกิจจากการเข้าสู่ AEC และการมีรถไฟความเร็วสูง ส่วนการการยุบพรรคอาจใช้ไม่ได้แล้ว สิ่งที่น่าจะเป็นไปได้ คือ การถอดถอนนายกฯ โดยอาจให้ ป.ป.ช.ชี้มูลความผิด เมื่อเรื่องคาวุฒิสภา ระหว่างนั้นนายกฯ ก็ปฏิบัติหน้าที่ไม่ได้
เขาวิเคราะห์ว่าหากถอดบทเรียนจาก 6 ตุลาจะเห็นว่ามีการนำด้วยพลังที่รุนแรงก่อนแล้วค่อยมีพระเอกของความเป็นกลางมาช่วยแก้ปัญหา เป็นลำดับขั้น ซึ่งรูปแบบนี้ก็ยังเกิดขึ้นได้ในปัจจุบัน ขณะที่รัฐบาลก็ไม่ได้มีกลุ่มเสนาธิการที่จะตัดสินใจแก้ปัญหาอย่างทันเหตุการณ์และตอบโต้ทางเนื้อหา การรับมือของรัฐบาลที่เป็นอยู่ก็เป็นรูปแบบไดโนเสาร์และไร้ประสิทธิภาพ เช่น การบอกว่าเขาขนคนจากไหน ขึ้นป้ายสนับสนุนรัฐบาลตามจังหวัดต่างๆ

“เขาแซวในเฟซบุ๊กว่า พรรคเพื่อถอย ไปแล้ว รู้สึกรัฐบาลจะกลัวมาก ไม่กล้าทำอะไรเลยเพราะคิดว่ารัฐประหารเป็นไปได้ ความกลัวมันทำให้เสื่อม และตอนนี้อาจเผชิญกับอาการเสื่อมศรัทธาในสายตาประชาชน” ใบตองแห้งกล่าว
เขากล่าวต่อว่า ประชาธิปไตยไทยก้าวต่อไปควรเป็นอะไร เราจะไปสู่การปกครองตนเองอย่างไร การกำกับดูแลระบบ สถาบัน นักการเมืองจะทำได้อย่างไร หากคิดแบบพยายามเข้าใจประชาชนฝ่ายอนุรักษ์นิยมด้วยก็จะเห็นข้อกังวลสำคัญว่า หากล้างระบบอำมาตย์ เช่น องค์กรอิสระที่ไม่มีที่มาจากประชาชน แล้วในการคานอำนาจรัฐบาล ตรวจสอบรัฐบาลจะทำอย่างไร นี่เป็นโจทย์ที่ต้องตอบให้ละเอียดกับสังคม

ประภาส ปิ่นตบแต่ง กล่าวว่า สำหรับเวลาหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญนี้ จะเห็นกลุ่มพลังทางการเมืองที่ผลักประชาธิปไตยไปใน 2 ทิศทาง คือ 1.ประชาธิปไตยเต็มใบ ซึ่งยังมีปัญหาเรื่องการทุจริตคอรัปชั่น 2.กลุ่มพลังคนชั้นกลางที่เน้นการตรวจสอบอำนาจรัฐ แต่ข้อเสนออาจเลยเถิดไปกระทั่งเรียกร้องอำนาจนอกระบบ ซึ่งเราไม่อาจยอมรับได้ในแง่หลักฐานพื้นฐาน

ประภาสยังกล่าวถึงภาคประชาชนส่วนอื่น คือ ชาวบ้านกลุ่มที่ได้รับผลกระทบจากโครงการพัฒนาเศรษฐกิจ ซึ่งเขามองว่าก็เป็นการพยายามขยายประชาธิปไตยแบบตัวแทน ทำให้คนเล็กคนน้อยสามารถใช้พื้นที่การเมืองได้ด้วยเช่นกัน แน่นอนว่ามีบางส่วนของภาคประชาชนที่ไปสนับสนุนพลังนอกระบบซึ่งก็ต้องว่าเป็นรายกลุ่มไป อย่างไรก็ดี การมองกลุ่มพลังทางการเมืองในช่วงหลัง เป็นไปไม่ได้ที่จะไม่พูดถึงการปรากฏตัวของ ‘คนเสื้อแดง’ แต่กลับเป็นสิ่งที่สังคมไทยอาจไม่ตระหนักกัน กลุ่มคนเสื้อแดงจะเป็นพลังที่สำคัญที่จะคัดคานกับอำนาจนอกระบบ คนกลุ่มนี้เข้ามาสนับสนุนพรรคการเมือง นักการเมือง เป็นส่วนหนึ่งของการเมือง เพราะการเมืองเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเขา ทำให้ชีวิตเขาพออยู่ได้ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ ฉะนั้น การเลือกตั้งจึงมีความหมายกับผู้คนมากขึ้นอย่างมาก ส่วนเรื่องการซื้อเสียง อย่างน้อยในพื้นที่ที่ตนศึกษาก็พบว่าการเลือกตั้ง ส.ส.ไม่ซื้อเสียงกันแล้ว แต่ในระดับท้องถิ่นลงไปยังพบอยู่
ประภาสกล่าวต่อว่า อย่างไรก็ตาม ยังรู้สึกว่ามวลชนเหล่านี้ยังมีลักษณะ “เคว้งคว้าง” อยู่ เนื่องจากกิจกรรมที่เกาะเกี่ยวในระดับพื้นที่นั้นห่างหายไป โดยเฉพาะหลังพรรคเพื่อไทยได้เป็นรัฐบาล น่าเสียดายที่ไม่ได้ทำให้คนเหล่านี้ได้เกาะเกี่ยวและสร้างการต่อรองมากขึ้น
สำหรับข้อเสนอนั้น ประภาสกล่าวว่า สำหรับประชาธิปไตยแบบเลือกตั้ง การแก้รัฐธรรมนูญมาตราสำคัญๆ ต้องทำแน่ แต่ขณะเดียวกันการตรวจสอบอำนาจรัฐก็ต้องให้คำตอบให้กับสังคมด้วยว่าจะทำย่างไรให้มีประสิทธิภาพกว่าที่ผ่านมา และจะให้ชาวบ้านได้เข้าไปใช้พื้นที่ทางการเมือง เข้าไปมีส่วนร่วมกับนโยบายสาธารณะอย่างไร
นอกจากนี้ประเด็นการสร้างพรรคมวลชนน่าจะเป็นเรื่องที่จะต้องพิจารณากันมากขึ้น ส่วนการกระจายอำนาจ ระบบตัวแทนท้องถิ่นเราก็พบว่ายังทำงานได้ไม่มากนัก ต้องพัฒนาต่ออย่างจริงจัง
“การพูดถึงประชาธิปไตยชุมชนในสายคุณหมอประเวศ ถ้าเราไม่โกรธจัดตอนเขาสนับสนุนรัฐประหาร เราก็จะเห็นมิติว่าเป็นการถ่ายโอนอำนาจตัวแทนไปอยู่ในมือประชาชนมากขึ้นเช่นกัน” ประภาสกล่าว

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ กล่าวว่า วิธีการมองการเปลี่ยนผ่าน ถ้าเรามองแบบที่ทำกับระบบยุติธรรมก็จะพบว่า อะไรที่ทำไม่ได้ในช่วงการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในอดีตนั้น แทนที่จะอธิบายแบบเดิมเกี่ยวกับจุดอ่อน ความล้มเหลวของส่วนต่างๆ ถ้ามองใหม่ว่าระบอบประชาธิปไตยไม่ได้มีตัวแบบอันเดียวแบบยุโรป อเมริกา เท่านั้น การอธิบายว่าทำไมประชาธิปไตยของประเทศต่างๆ ไม่สำเร็จก็จะต้องพูดต่างออกไป ทุกวันนี้ไม่มีใครสามารถเป็นตัวแบบให้ใครได้เต็มที่อีกแล้ว การศึกษาประเทศต้นแบบไม่ใช่เพื่อเลียนแบบว่าเขามีอะไรบ้าง แต่เพื่อหาเหตุผลว่าทำไมจึงเป็นแบบนั้น ต้องดูประวัติศาสตร์ ที่มาของเขา การเคลื่อนไหวเขาเป็นอย่างไร ทำได้เพราะอะไร แล้วมาดูประวัติศาสตร์การเมืองไทยด้วยว่าทำได้แค่ไหน
หากวิเคราะห์ 24 มิถุนายน 2475 ด้วยมุมมองนี้จะเห็นว่า ประชาธิปไตยตั้งแต่ 2475 ไม่ได้เริ่มต้นด้วยการเอาของใหม่ไปตั้งวางแทนของเก่าแล้วนับหนึ่งแบบที่เราเชื่อ หากดูประวัติศาสตร์การเมืองไทยเปรียบกับเอเชียด้วยกันแล้วจะพบว่ามีลักษณะพิเศษที่ไม่เหมือนคนอื่น ตรงที่ความต่อเนื่องของสถาบันดั้งเดิมมีอยู่สูงมาก สูงกว่าทุกประเทศในเอเชีย ไม่มีการถูกทำลายให้ขาดตอนเลย ในขณะที่ประเทศอื่นๆ นั้นขาดตอนกันไปตั้งแต่สมัยอาณานิคม มีการเปลี่ยนสถาบัน เปลี่ยนการปกครองในประเทศกันจนครึ่งหนึ่งเป็นตะวันตก ครึ่งหนึ่งเป็นของเดิม การสร้างประชาธิปไตยของประเทศเหล่านั้นจึงพูดถึงอนาคตอย่างเดียวไม่พูดถึงอดีต ขณะที่กรณี 24 มิถุนา ลองอ่านบันทึกของปรีดีก็จะเห็นชัดเจนว่าระบอบเก่าและใหม่ประนีประนอมกันอย่างแรง มันจึงไม่ได้เป็นการเริ่มต้นประชาธิปไตยแบบที่เราเข้าใจ โดยรากแล้วยังเป็นรากเก่าเกือบทั้งนั้น จนถึงทุกวันนี้ก็มีรากเกี่ยวกับความไม่เท่าเทียมกัน ความสัมพันธ์เชิงอุปถัมภ์ ซึ่งระบบอุปถัมภ์ก็ไม่ได้เลวร้ายทั้งหมด แต่เป็นธรรมเนียมระเบียบที่ควบคุมกันอย่างไม่เป็นทางการ โดยไม่ไปแทรกแซงกฎระเบียบหลักตราบที่กฎหมายใหญ่นั้นไม่เบี้ยวมากเกินไป แต่เมื่อกฎหมายมันเบี้ยว คนก็เข้าหาระบบอุปถัมภ์ ทำให้ทฤษฎีการปกครองตนเอง เสียงข้างมาก แบบในยุโรปอเมริกาเป็นเพียงแต่นามธรรมสำหรับสถานการณ์ในบ้านเรา
ความยากลำบากของการสร้างระบบประชาธิปไตยในการเมืองไทยคือ ทำอย่างไรจะเอาความเป็นจริงที่เรารับมา ปรับเข้าความเป็นจริงที่เป็นอยู่ เพื่อไปสู่ความเป็นจริงที่อยากเห็น ส่วนว่าจะให้เป็นอย่างไร ประชาชนต้องช่วยกันตอบว่าจะเอาแค่ไหน เพราะมันจะโยงถึงกลไกที่จะใช้ ตะวันตกใช้ระบบกฎหมายและทำให้ระบบกฎหมายเป็นสถาบัน สำหรับของเราต้องไม่ให้เป็นนักการเมืองมาเป็นผู้ตัดสินว่าประชาธิปไตยควรเป็นอย่างไร ควรจะปกครองอย่างไร และต้องสร้างกลไกที่ควบคุมผู้เข้ามามีอำนาจด้วย

มอง"ศาลอาญาโลก"... อย่าลืมดู "ยุติธรรมไทย"

ที่มา: หน้า2 มติชนรายวัน 5 พ.ย. 2555

หมายเหตุ - หลังจากมีความพยายามผลักดันให้ศาลอาญาระหว่างประเทศรับดำเนินคดีบางคดีที่เกิดขึ้นในไทย ล่าสุดมีการพบปะระหว่างตัวแทนของศาลอาญาระหว่างประเทศกับกระทรวงการต่างประเทศของไทย จนเกิดเป็นกระแสข่าวเรื่องการรับหรือไม่รับพิจารณาคดีความรุนแรงในเหตุการณ์การเมืองเมื่อปี 2553

ทั้งนี้ นายวีรพัฒน์ ปริยวงศ์ นักกฎหมายอิสระ ได้เสนอบทความแสดงความคิดเห็นในเรื่องดังกล่าว "มติชน" เห็นว่าเป็นมุมมองที่น่าสนใจ จึงนำมาเสนอความเคลื่อนไหวเรื่องการแถลงยอมรับเขตอำนาจ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" (International Criminal Court หรือ ICC) นั้น อาจเป็นยาทาใจให้ผู้สนับสนุน "พรรคเพื่อไทย" บางส่วนลืม "ความผิดหวัง" จากการปรับคณะรัฐมนตรี ที่มาพร้อมกับข่าวการปฏิเสธไม่รับพิจารณาร่างกฎหมายแก้ไขประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 ไปชั่วขณะ

แต่เพื่อมิให้ผู้ใดต้องช้ำใจซ้ำซาก อาจมีบางประเด็นที่ควรแก่การขยายความให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ดังนี้

@ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" รับคดีสลายการชุมนุมไว้พิจารณาแล้วหรือไม่?

ผู้เขียนย้ำว่า ณ ปัจจุบัน "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ยังไม่มีอำนาจพิจารณาไต่สวนกรณีเหตุการณ์ในประเทศไทยอย่างเป็นทางการ โดยขั้นตอนการทำงานภายใน "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" นั้น มีการแยกส่วน "ตุลาการ" และ "อัยการ" ออกจากกัน

การดำเนินการในเวลานี้ คือการที่ "อัยการ" ได้กำหนด "หมายเลขแฟ้ม" ของเรื่องร้องเรียน (OTP-297/10) ซึ่งไม่ใช่ "หมายเลขคดี" ตามที่สื่อมวลชนไทยบางรายนำเสนอ และไม่ใช่ "การรับคดีไว้พิจารณา" ดังที่นักการเมืองบางรายได้กล่าวไปแต่อย่างใด

ทั้งนี้ หากประเทศไทยจะได้แถลงยอมรับเขตอำนาจ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ผลที่จะตามมาในเบื้องต้น คือ การเปิดทางให้ "อัยการ" ตรวจสอบข้อเท็จจริงเพิ่มเติมเกี่ยวกับการสลายการชุมนุมเดือน เมษายน-พฤษภาคม 2553 ก่อนจะ "เปิดการไต่สวนคดี" อย่างเป็นทางการ ซึ่งในที่สุด "ศาล" ก็อาจมีเหตุไม่รับพิจารณาพิพากษาคดี ก็เป็นได้

@ ก่อนไป "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ต้องถาม "ศาลรัฐธรรมนูญ" หรือไม่ ?

ประเด็นการแถลงยอมรับเขตอำนาจ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" นั้น ทำให้เกิดคำถามว่า การแถลงดังกล่าวจะเข้าลักษณะ "หนังสือสัญญา" ที่ต้องขอความเห็นชอบจากรัฐสภา ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 190 หรือไม่?

ศาลรัฐธรรมนูญไทยชุดปัจจุบัน รวมทั้งศาลรัฐธรรมนูญไทยในอดีต เคยวางหลักตีความคำว่า "หนังสือสัญญา" ว่าหมายถึง "ความตกลง" ที่มีลักษณะตรงกับคําว่า "treaty" ตามอนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยกฎหมายสนธิสัญญา ค.ศ.1969 (คำวินิจฉัยที่ 6-7/2551 และคำวินิจฉัยที่ 11/2542 และ ที่ 33/2543)

ดังนั้น เมื่อศาลรัฐธรรมนูญไทยได้อาศัยคําว่า "treaty" หรือ "สนธิสัญญา" ตามอนุสัญญากรุงเวียนนาฯ มาอธิบายความหมายของคำว่า "หนังสือสัญญา" จึงย่อมเป็นการยาก หากศาลจะตีความว่า รัฐสภาไทยต้องให้ความเห็นชอบต่อ "การแถลงฝ่ายเดียว" กล่าวคือ ในเมื่อ "ธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศ" (เป็นที่มาของการแถลงยอมรับอำนาจศาล) นั้นเป็น "สนธิสัญญา" โดยชัดอยู่แล้ว ประเทศไทยก็ย่อมไม่อาจประกาศคำแถลงให้กลายเป็น "สนธิสัญญา" ซ้อน "สนธิสัญญา" ได้

ข้อถกเถียงประเด็นนี้สมควรย้อนกลับไปถึงบรรดาผู้ร่างรัฐธรรมนูญ มาตรา 190 ฉบับปัจจุบัน ไม่แน่ว่าจะมีความคิดด้านกฎหมายระหว่างประเทศที่รัดกุมและแตกฉานมากน้อยเพียงใด เพราะผู้ร่างเหล่านี้ได้ "ขยาย" ประเภทของหนังสือสัญญาที่ต้องขอความเห็นชอบของรัฐสภาให้กินความกว้างและกำกวมมากขึ้น (เช่น การใช้คำว่า "อย่างกว้างขวาง" และ "มีนัยสำคัญ") แต่ก็กลับมีความลักลั่นที่จะไม่กล่าวถึงการกระทำในทางกฎหมายระหว่างประเทศลักษณะอื่นที่ก่อให้เกิดผลผูกพันทางกฎหมาย เช่น การแถลงรับอำนาจศาลในกรณีนี้ เป็นต้น (ผู้เขียนเคยตั้งข้อสังเกตเรื่องนี้ไว้แล้วที่ http://bit.ly/Treaty190)

อย่างไรก็ตาม แม้การตีความ "ตามตัวบท" อาจสรุปได้ว่ากรณีดังกล่าวไม่เข้าลักษณะ "หนังสือสัญญา" ตามมาตรา 190 แต่การตีความ "ตามเจตนารมณ์" อาจทำให้คณะรัฐมนตรีต้องยั้งคิดพิจารณาให้ดีว่า การแถลงยอมรับอำนาจดังกล่าว จะมีผลกระทบ "อย่างกว้างขวาง" และ "มีนัยสำคัญ" ต่อกระบวนการยุติธรรมไทย และอาจจำเป็นต้องมีการปรับแก้กฎหมายที่เกี่ยวข้องหรือไม่?

หากยกตัวอย่างให้เห็นภาพ มาตรา 190 บัญญัติว่า หนังสือสัญญาใดมีบทเปลี่ยนแปลงอาณาเขต ต้องได้รับความเห็นชอบของรัฐสภา แต่หากวันหนึ่งประเทศไทยมีข้อพิพาทเรื่องเขตแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน และรัฐบาลไทยจะแถลงยอมรับอำนาจ "ศาลโลก" โดยทำคำแถลงฝ่ายเดียวให้ "ศาลโลก" วินิจฉัยข้อพิพาทเขตแดนได้ หากสุดท้าย "ศาลโลก" ตัดสินคดีเขตแดนในทางที่เป็นคุณต่อประเทศเพื่อนบ้าน ก็อาจจะกระทบต่ออาณาเขตไทยได้ หากเป็นเช่นนี้ คณะรัฐมนตรีจะทำการแถลงยอมรับอำนาจโดยไม่ปรึกษาหารือกับรัฐสภาเลย เพียงเพราะการแถลงดังกล่าวไม่ใช่ "หนังสือสัญญา" กระนั้นหรือ?

ยิ่งไปกว่านั้น เป็นที่ประจักษ์แล้วว่า "ศาลรัฐธรรมนูญ" ไทยชุดปัจจุบันได้ขยายอำนาจการตีความของตนให้ไปไกลกว่าเพียง "ตัวบท" รัฐธรรมนูญ กล่าวคือ ศาลรัฐธรรมนูญพร้อมที่จะอ้างการตีความ "ตามเจตนารมณ์" ที่แม้จะขัดแย้งกับตัวบท แต่ก็ปลุกเสกให้เกิด "ผลทางการเมือง" ตามที่ใจศาลปรารถนาได้ เช่น แม้ตัวบทรัฐธรรมนูญจะให้อำนาจ "รัฐสภา" แก้ไขรัฐธรรมนูญ แต่ศาลก็อาศัยการตีความ "ตามเจตนารมณ์" มายับยั้ง "รัฐสภา" ได้ จึงคงไม่น่าแปลกใจ หาก "คณะรัฐมนตรี" จะได้เผชิญกับเหตุการณ์ทำนองเดียวกัน

ทั้งนี้ อย่างน้อยที่สุด คณะรัฐมนตรีอาจพิจารณาว่า กรณีการแถลงยอมรับอำนาจศาลดังกล่าว จะเข้ากรณีตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 179 หรือไม่ ทั้งนี้ รัฐธรรมนูญ มาตรา 179 บัญญัติว่า "ในกรณีที่มีปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินที่คณะรัฐมนตรีเห็นสมควรจะฟังความคิดเห็นของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา นายกรัฐมนตรีจะแจ้งไปยังประธานรัฐสภาขอให้มีการเปิดอภิปรายทั่วไปในที่ประชุมร่วมกันของรัฐสภาก็ได้ ในกรณีเช่นว่านี้รัฐสภาจะลงมติในปัญหาที่อภิปรายมิได้"

@ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" รับพิจารณาคดีประเภทใดได้บ้าง?

แม้สุดท้ายจะมีการแถลงยอมรับอำนาจให้ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" สามารถใช้เขตอำนาจทั้งทางด้านเวลาและเนื้อหาเพื่อพิจารณาการกระทำความผิดในประเทศไทย แต่สังคมไทยพึงระลึกว่า "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" มีอำนาจพิจารณาเฉพาะความผิดอาญาระหว่างประเทศที่ร้ายแรงบางประเภทเท่านั้น

ณ เวลานี้มีความผิด 3 ฐาน ที่มีผลบังคับ คือ

(1) ความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ลักษณะเบื้องต้นคือต้องมุ่งไปที่กลุ่มเชื้อชาติ สัญชาติ ศาสนา เช่น กรณีล้างพันธุ์ชาวยิว แต่หากการสลายการชุมนุมเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2553 ไม่มีลักษณะเพ่งเล็งไปที่กลุ่มเชื้อชาติ สัญชาติ หรือศาสนา ของผู้ชุมนุม ก็ย่อมไม่เข้ากรณีดังกล่าว

(2) ความผิดฐานอาชญากรรมสงคราม นอกจากกรณีในสงครามระหว่างประเทศ เช่น กรณีการทรมานเชลยศึกต่างชาติ การโจมตีโรงพยาบาลในยามสงคราม ยังอาจเป็นการปะทะกันทางอาวุธในประเทศได้ด้วย แต่ต้องเป็นการรบกันด้วยอาวุธที่ยืดเยื้อต่อเนื่อง มีการจัดตั้งเป็นขบวนการติดอาวุธต่อสู้กับรัฐบาล แต่หากการสลายการชุมนุมเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2553 ไม่เข้าลักษณะดังกล่าว โดยเป็นเพียงความไม่สงบภายในประเทศ (internal disturbance) ก็อาจไม่เข้ากรณีดังกล่าว

(3) ความผิดฐานอาชญากรรมต่อมนุษยชาติ ลักษณะเบื้องต้นคือต้องเป็นการโจมตีประชาชนอย่างเป็นระบบและกว้างขวาง (systematic and wide-spread) และเกี่ยวโยงกับนโยบายของรัฐหรือขบวนการ เช่น กรณีบังคับให้สตรีทุกคนถูกทหารข่มขืน หรือบังคับให้ทำหมัน หากการสลายการชุมนุมเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2553 เป็นการใช้ความรุนแรงเกินกว่าเหตุในเหตุการณ์เฉพาะหน้า ก็อาจไม่เข้ากรณีดังกล่าวเช่นกัน

ฉันใดก็ฉันนั้น หากการสลายการชุมนุมเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2553 ไม่เข้าลักษณะฐานความผิดทั้ง 3 กรณีที่กล่าวมา การจะอ้างถึงความรุนแรงจากการปราบปรามยาเสพติดในสมัยรัฐบาลทักษิณ ก็คงจะเป็นการอ้างที่ทำได้ยากยิ่ง

@ มอง "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ลืมมองกระบวนการยุติธรรมไทยหรือไม่?

สมมุติว่า แม้สุดท้ายจะมีเหตุให้ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" พิจารณาได้ว่า ศาลมีเขตอำนาจ (jurisdiction) ตามฐานความผิดที่กล่าวมา แต่สุดท้าย "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ก็อาจอ้างเหตุไม่รับพิจารณาคดี (inadmissibility) ได้เช่นกัน

เหตุไม่รับพิจารณาคดี (inadmissibility) มีหลักสำคัญคือ หลัก Complementarity กล่าวคือ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" เป็นเพียง "ศาลลำดับรอง" ที่ถูกสร้างขึ้นมา "เสริม" การทำงานของศาลหลักในแต่ละประเทศ แต่ใม่ใช่การเข้าไป "ทดแทน" "ศาลภายในประเทศ"

หลักดังกล่าวมีฐานความคิดที่ว่า "ความผิด" ที่เกิดขึ้นในประเทศต่างๆ ไม่ว่าจะหนักเบา ตั้งแต่ลักขโมย ไปถึงก่อวินาศกรรม ย่อมเป็นเรื่องที่ "ศาลภายในประเทศ" ของรัฐอธิปไตยที่จะดูแลรับผิดชอบ จะลงโทษหนักเบาอย่างไร ก็เป็นไปตามกฎหมายของแต่ละประเทศ

แต่มี "ความผิด" บางอย่างที่โหดเหี้ยมร้ายแรงมาก ความผิดเหล่านี้ มักกระทำโดยผู้ที่มีอำนาจและไม่เกรงกลัวต่อกฎหมาย และเมื่อกระทำไปแล้ว "ศาลภายในประเทศ" ก็อาจนิ่งเฉย หรือเอาผิดไม่ได้ จนผู้กระทำผิดที่มีอำนาจดังกล่าว "ลอยนวล"

ช่องว่างในการลอยนวลนี้ คือ ที่มาของแนวคิด "ศาลอาญาระหว่างประเทศ"

ดังนั้น หากกระบวนการยุติธรรมไทยยังทำงานได้ตามปกติ และมีความคืบหน้าตามลำดับขั้น เช่น "คดีพัน คำกอง" แล้วไซร้ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ก็จะไม่เข้ามาก้าวล่วงพิจารณาคดีซ้ำซ้อนกัน แม้คดีดังกล่าวอาจจะอยู่ในเขตอำนาจของ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ก็ตาม

แต่หากเมื่อใดที่ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" เห็นว่า คดีที่อยู่ในเขตอำนาจดังกล่าว ถูกละเลยเพิกเฉย จนผู้กระทำผิดลอยนวล "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" ก็อาจรับพิจารณาคดีดังกล่าวได้

ดังนั้น ในยามใดที่ทั้งประชาชน ตลอดจนนักการเมืองทั้งฝ่ายค้าน และฝ่ายรัฐบาล ต่างมีท่าทีจะหันไปพึ่งพา "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" อาจเป็นยามที่กระบวนการยุติธรรมไทยต้องดูตัวเอง

เพราะหากประเทศชาติใดกระบวนการยุติธรรมมีประสิทธิภาพและพึ่งพาได้จริง ก็คงไม่มีเหตุใดให้ประเทศนั้นต้องถกเถียงเรียกร้องให้ "ศาลอาญาระหว่างประเทศ" เข้ามามีบทบาทดังที่เป็นอยู่ในขณะนี้

สังเคราะห์"ประมูลคลื่น3จี" ชี้โลกเปลี่ยน รัฐแค่ผู้คุมกติกา แฉบางประเทศแจกใบอนุญาตให้ฟรีๆ

โดย ปิยบุตร แสงกนกกุล
จาก มติชนออนไลน์ 5 พฤษจิกายน 2555

"2รูปแบบ"ตั้งเกณฑ์กำหนด"สิทธิฟ้องคดี"

การพิจารณาว่าผู้ฟ้องมีสิทธิฟ้องคดีหรือไม่ เป็นเงื่อนไขการรับฟ้องคดีอันสำคัญยิ่งเสมือนเป็นการค้นหา “กุญแจ” ในการเปิดประตูศาลเข้าไป ศาลจึงต้องพิจารณาสิทธิของผู้ฟ้องคดีเป็นเบื้องต้น

ในคดีปกครอง การฟ้องคดีย่อมส่งผลกระทบต่อการดำเนินบริการสาธารณะไม่มากก็น้อย หากเปิดโอกาสให้บุคคลทั่วไปสามารถฟ้องโต้แย้งการกระทำทางปกครองได้โดยไม่มีจุดเกาะเกี่ยวหรือความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับการกระทำทางปกครองนั้นเลย ก็ส่งผลให้ทุกคนสามารถนำเรื่องไปฟ้องศาลได้ทั้งหมด ศาลในทุกระบบและในทุกประเทศจึงไม่อนุญาตให้บุคคลใดก็ได้สามารถฟ้องคดี หรือไม่ยอมรับหลักการฟ้องคดีโดยประชาชน (L’action popul aire) ตามสุภาษิตที่ว่า “ไม่มีบุคคลใดสามารถฟ้องคดีได้ราวกับเป็นอัยการ”

ดังนั้น ผู้ฟ้องคดีต้องแสดงให้เห็นว่าตนมีความเกี่ยวข้องกับการกระทำทางปกครองที่ต้องการโต้แย้ง ปัญหาต่อมาที่ต้องพิจารณา คือ แล้วศาลจะใช้หลักเกณฑ์ใดในการพิจารณาว่าบุคคลผู้ฟ้องคดีนั้นมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับการกระทำทางปกครองที่ต้องการโต้แย้งเพียงพอที่จะมีสิทธิฟ้องคดีได้

เกณฑ์การพิจารณาว่าผู้ฟ้องคดีมีสิทธิฟ้องคดีหรือไม่นั้น มีอยู่ 2 รูปแบบสำคัญ ได้แก่

รูปแบบแรก ประโยชน์หรือส่วนได้เสียของผู้ฟ้องคดีถูกกระทบจากการกระทำทางปกครอง มีฝรั่งเศสเป็นต้นตำรับ ระบบกฎหมายปกครองฝรั่งเศสตั้งอยู่บนพื้นฐานของหลัก
ความชอบด้วยกฎหมาย ศาลปกครองมีภารกิจในการรักษาหลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง เมื่อมีผู้ใดมาโต้แย้งต่อศาลว่าการกระทำทางปกครองใดน่าจะไม่ชอบด้วยกฎหมาย ศาลในฐานะองค์กรที่ทำหน้าที่รักษาความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง ก็ควรต้องรับไว้พิจารณา

อย่างไรก็ตาม หากเปิดโอกาสให้บุคคลใดก็ได้สามารถโต้แย้งต่อศาลได้ทั้งหมดจนกลายเป็นหลักการฟ้องคดีโดยประชาชน (L’action populaire) ก็จะทำให้ศาลมีเขตอำนาจมากจนเกินไป และมีคำฟ้องเข้ามา
เป็นจำนวนมากจนไม่อาจพิจารณาได้ทั้งหมด

จึงจำเป็นต้องสร้างข้อความคิดเรื่อง “ผู้ฟ้องคดีมีส่วนได้เสียหรือประโยชน์เกี่ยวข้องกับการกระทำที่ฟ้องโต้แย้ง” (Intérêt à agir) ซึ่งกว้างกว่า “สิทธิของผู้ฟ้องคดีถูกกระทบจากการกระทำที่ฟ้องโต้แย้ง” (Droit subjectif lésé) และแคบกว่าการฟ้องคดีโดยบุคคลใดก็ได้ (L’action populaire)

ดังนั้น ในระบบกฎหมายปกครองฝรั่งเศส หากผู้ฟ้องคดีโต้แย้งว่าการกระทำทางปกครองน่าจะไม่ชอบด้วยกฎหมาย และแสดงให้เห็นว่าประโยชน์หรือส่วนได้เสียของตนถูกกระทบจากการกระทำทางปกครองนั้น ศาลก็จะรับฟ้อง แม้ผู้ฟ้องคดีจะไม่ถูกกระทบสิทธิของตน ผู้ฟ้องคดีก็มีสิทธิฟ้องขอให้ศาลเพิกถอนการกระทำทางปกครองแล้ว

รูปแบบที่สอง สิทธิที่กฎหมายรับรองของผู้ฟ้องคดีถูกกระทบจากการกระทำทางปกครอง มีเยอรมนีเป็นต้นตำรับ ซึ่งตั้งอยู่บนพื้นฐานของสิทธิทางมหาชน (subjektives öffentliches Recht)

ศาลปกครองมีภารกิจในการคุ้มครองสิทธิของบุคคลจากการใช้อำนาจของฝ่ายปกครอง แม้การกระทำทางปกครองอาจไม่ชอบด้วยกฎหมาย

แต่ศาลปกครองจะพิจารณาให้ได้ก็ต่อเมื่อการกระทำนั้นกระทบสิทธิของบุคคลเสียก่อน ดังนั้น ผู้ฟ้องจึงต้องพิสูจน์ให้ศาลเห็นว่าการกระทำที่ต้องการฟ้องโต้แย้งนั้นได้กระทบสิทธิของตน ศาลจึงจะรับไว้พิจารณา เมื่อศาลพิจารณาแล้วเห็นว่า การกระทำนั้นไม่ชอบด้วยกฎหมาย นอกจากศาลจะมีอำนาจเพิกถอนการกระทำเหล่านั้น ศาลยังมีอำนาจ
ในการกำหนดมาตรการเพื่อคุ้มครองสิทธิของผู้ฟ้องและฟื้นฟูสถานะทางกฎหมายของผู้ฟ้องให้กลับคืนดังเดิมด้วย

การสร้างระบบกฎหมายปกครองและระบบศาลปกครอง ควรต้องตอบคำถามถึงรากฐานภารกิจของกฎหมายปกครองและศาลปกครองว่าจะเน้นการรักษาความชอบด้วยกฎหมายหรือจะเน้นการคุ้มครองสิทธิของบุคคล เมื่อตอบคำถามนี้ได้จึงจะจัดวางกฎเกณฑ์อื่นๆในรายละเอียดที่เกี่ยวกับศาลปกครองได้ต่อไป

น่าเสียดายที่ในระบบกฎหมายปกครองไทย เราไม่เคยตั้งคำถามเหล่านี้

เมื่อครั้งตั้งศาลปกครอง ประเทศไทยใช้วิธีการลอกและรับเอามาใช้ โดยเลือกรูปแบบของฝรั่งเศส ตามมาตรา 42 ของ พ.ร.บ.จัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ.2542 บัญญัติว่า “ผู้ใดได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหาย หรืออาจจะเดือดร้อนหรือเสียหายโดยมิอาจหลีกเลี่ยงได้อันเนื่องจากการกระทำหรือการงดเว้นการกระทำของหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐหรือมีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสัญญาทางปกครอง หรือกรณีอื่นใดที่อยู่ในเขตอำนาจศาล
ปกครองตามมาตรา 9 และการแก้ไขหรือบรรเทาความเดือนร้อนหรือความเสียหายหรือยุติข้อโต้แย้งนั้น ต้องมีคำบังคับตามที่กำหนดในมาตรา 72 ผู้นั้นมีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครอง” จากคำว่า “เดือดร้อนเสียหายหรืออาจจะเดือดร้อนเสียหายโดยมิอาจหลีกเลี่ยงได้” นี้เองที่ฝ่ายตำราและศาลปกครองนำมาแปลความว่าผู้ฟ้องคดีต้องพิสูจน์ให้ศาล
ปกครองเห็นว่าการกระทำทางปกครองที่ตนฟ้องโต้แย้งนั้นกระทบต่อประโยชน์หรือส่วนได้เสียของตนตามแบบระบบกฎหมายฝรั่งเศส กล่าวคือ ไม่ได้เปิดกว้างถึงขนาดที่ให้ประชาชนหรือใครก็ได้สามารถฟ้องคดีได้ และไม่ได้แคบถึงขนาดให้ผู้ฟ้องพิสูจน์ว่าตนมีสิทธิที่กฎหมายรับรอง และการกระทำทางปกครองนั้นกระทบสิทธิของตนแบบระบบ
กฎหมายเยอรมัน

มาตรฐาน"เปลี่ยน"-เกณฑ์"ไม่นิ่ง"

ศาลปกครองวางแนวคำสั่งศาลปกครองและคำพิพากษาในกรณีดังกล่าวได้มาตรฐานและเป็นเกณฑ์ที่นิ่งพอสมควร จนกระทั่งเข้าสู่ช่วงบรรยากาศ “ตุลาการภิวัตน์” เข้มข้น แนวทางการพิจารณาเงื่อนไขการรับฟ้องในส่วนของผู้ฟ้องคดีก็เปลี่ยนแปลงไป และอยู่ในสถานะ “ไม่นิ่ง”

ศาลได้ขยายขอบเขตการพิจารณาส่วนได้เสียหรือประโยชน์ของผู้ฟ้องคดีที่ถูกกระทบออกไปอย่างกว้างขวางจนเรียกได้ว่าเกือบเป็นการอนุญาตให้บุคคลใดฟ้องคดีก็ได้ ดังปรากฏให้เห็นในคำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 585/2549 (คดีนาย
ศาสตรา โตอ่อน ผู้ฟ้องคดีโต้แย้งสัญญาสัมปทานของกลุ่มชินฯ โดยฟ้องในฐานะเป็นปวงชนชาวไทยเจ้าของอำนาจอธิปไตยและผู้ใช้บริการของกลุ่มชินฯ) ต่อเนื่องมายังคำสั่งศาลปกครองสูงสุดที่ 547/2551 (คดีนายสุวัตร อภัยภักดิ์และพวก ฟ้องโต้แย้งการแถลงการณ์ร่วมไทย-กัมพูชาเรื่อ′ปราสาทพระวิหาร โดยฟ้องในฐานะประชาชนไทย)

นับแต่นั้นเป็นต้นมา ยามใดที่มีกรณีรัฐบาลหรือหน่วยงานทางปกครองตัดสินใจเรื่องสำคัญหรือเรื่องที่อาจถูกนำมาขยายผลในทางการเมืองได้ ก็จะมีบุคคลกลุ่มหนึ่งฟ้องโต้แย้งการกระทำทางปกครองโดยอ้างว่าการกระทำทางปกครองนั้นกระทบต่อประโยชน์ส่วนรวม ประโยชน์ของชาติ หรือประโยชน์สาธารณะ

ในฐานะเป็นคนสัญชาติไทย ในฐานะคนเสียภาษี ในฐานะผู้บริโภค ในฐานะผู้ใช้บริการสาธารณะนั้น ย่อมถือว่าได้ว่าประโยชน์ของตนถูกกระทบจากการกระทำทางปกครองเพียงพอให้ตนมีสิทธิฟ้องคดีได้ น่าจะเป็นความเข้าใจที่ไม่ถูกต้อง


แกะรอย1บุคคล-4กลุ่มยื่นฟ้อง"3จี"

ก่อนการประมูลคลื่นความถี่ 3G จะเริ่มขึ้นในวันที่ 16 ตุลาคม 2555 บรรยากาศเช่นว่าก็กลับมาอีกครั้ง มีบุคคลจำนวนหนึ่งได้ฟ้องต่อศาลปกครองให้พิจารณาการประมูลคลื่นความถี่ 3G โดยแยกออกเป็นหลายคำฟ้อง และแต่ละคำฟ้องก็โต้แย้งในประเด็นที่แตกต่างกัน รวมทั้งขอให้ศาลสั่งหรือพิพากษาแตกต่างกัน พอสรุปได้ ดังนี้

• คำฟ้องของนายอนุภาพ ถิรลาภ ในฐานะผู้ใช้โทรศัพท์โต้แย้งว่าประกาศหลักเกณฑ์และวิธีการอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่สำหรับกิจการโทรคมนาคมเคลื่อนที่สากลย่าน 2.1GHz พ.ศ.2555 ไม่มีข้อกำหนดเกี่ยวกับการประมูลคลื่นความถี่ที่จะแสดงให้เห็นว่าประชาชนได้ประโยชน์สูงสุด

• คำฟ้องของสมาคมสถาบันคุ้มครองสิทธิประโยชน์ผู้บริโภค ในฐานะสมาคมที่มีวัตถุปะสงค์คุ้มครองผู้บริโภค และนายชูยศ โอจงเพียร ในฐานะผู้ใช้โทรศัพท์ของบริษัทดีแทค ฟ้องขอเพิกถอนประกาศสำนักงาน กสทช. เรื่องรายชื่อผู้เข้าร่วมการประมูลใบอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่สากลย่าน 2.1GHz เพราะบริษัทดีแทคที่ได้เข้าร่วมการประมูลในครั้งนี้นั้นเป็นบริษัทต่างด้าวซึ่งถือว่าขาดคุณสมบัติ

• คำฟ้องของ พล.ร.อ.ชัย สุวรรณภาพ นายสุทธิ ผลสวัสดิ์ นายธรรมนูญ จุลมณีโชติ ในฐานะผู้ใช้โทรศัพท์ฟ้องขอเพิกถอนประกาศหลักเกณฑ์และวิธีการอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่สำหรับกิจการโทรคมนาคมเคลื่อนที่สากลย่าน 2.1GHz พ.ศ.2555
• คำฟ้องของนายสุริยะใส กตะศิลา และพวกฟ้องขอเพิกถอนประกาศหลักเกณฑ์และวิธีการอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่สำหรับกิจการโทรคมนาคมเคลื่อนที่สากลย่าน 2.1GHz พ.ศ.2555 เฉพาะข้อ 6 วรรคสองว่าด้วยการกำหนดราคาประมูลขั้นต่ำ

หนุนศาลปกครองแต่สงสัยคำแนะนำ

ศาลปกครองไม่รับคำฟ้องทั้งสี่นี้ไว้พิจารณา เพราะผู้ฟ้องคดีทั้งหมดไม่ได้ “เดือดร้อนเสียหายหรืออาจจะเดือดร้อนเสียหาย” จากประกาศฯ จึงไม่ถือเป็นผู้มีสิทธิฟ้องคดี

ผู้เขียนเห็นพ้องด้วยกับคำสั่งศาลปกครอง อย่างไรก็ตาม เป็นที่น่าสังเกตว่า ในคำสั่งของศาลปกครองทั้งสี่กรณีนี้ ศาลปกครองได้ระบุลงไปด้วยว่า ถ้าบุคคลทั่วไปต้องการฟ้องก็ให้ไปยื่นคำร้องต่อผู้ตรวจการแผ่นดินเพื่อให้ผู้ตรวจการแผ่นดินฟ้องต่อศาลปกครอง

ผู้เขียนเห็นว่าโดยทั่วไปแล้ว ศาลปกครองไม่น่าจะมีหน้าที่ในการเขียนคำแนะนำให้แก่ผู้ฟ้องคดีเช่นนี้ ไม่ว่าจะเป็นกรณีใดก็ตาม

แม้ผู้ตรวจการแผ่นดินจะเป็นผู้ฟ้อง ก็ต้องเป็นการฟ้องในกรณีที่กฎ คำสั่ง หรือการกระทำอื่นใดมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาย ซึ่งต้องพิจารณาในเนื้อหาคดีต่อไปว่าประกาศของ กสทช. ชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมาหรือไม่ และแม้ว่าศาลปกครองเห็นว่าประกาศ กสทช. ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ก็ไม่จำเป็นต้องเพิกถอนประกาศฯนั้นเสมอไป หรือไม่จำเป็นต้องเพิกถอนให้มีผลย้อนหลังเสมอไป

กล่าวสำหรับการฟ้องโดยอ้างว่าปกป้องประโยชน์สาธารณะนั้น ผู้มีหน้าที่รับผิดชอบดูแลประโยชน์สาธารณะ คือ รัฐและบรรดาองค์กรผู้ใช้อำนาจมหาชนทั้งหลาย

ไม่ใช่ปัจเจกบุคคล แน่นอน ปัจเจกบุคคลอาจมีความหวังดีต่อชาติบ้านเมือง อาจมีจิตสาธารณะที่อยากพิทักษ์รักษาประโยชน์สาธารณะ แต่ต้องไม่ลืมว่า ประโยชน์สาธารณะส่งผลกระทบต่อคนจำนวนมาก คนหนึ่งอาจเห็นว่ากระทบต่อประโยชน์สาธารณะ แต่อีกคนหนึ่งอาจเห็นว่าการกระทำทางปกครองนี้แหละเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะ เช่น
การประมูล 3 จี ฝ่ายหนึ่งอาจเห็นว่า กระทบประโยชน์สาธารณะ เพราะได้รายได้น้อย อีกฝ่ายหนึ่งอาจเห็นว่า การประมูล 3 จีนี่แหละเป็นประโยชน์สาธารณะทำให้ใช้โทรศัพท์บนคลื่นความถี่ 3 จีได้

เพื่อมิให้เกิดปัญหาขัดแย้งกัน กฎหมายจึงกำหนดให้ “รัฐ” เท่านั้นที่มีหน้าที่รับผิดชอบจัดทำการบริการเพื่อประโยชน์สาธารณะ และดูและรักษาประโยชน์สาธารณะ มิใช่ให้เอกชนหรือบุคคลใด “อาสา” มารับผิดชอบเฝ้าระวังประโยชน์สาธารณะ

อย่างไรก็ตาม ในบางกรณี การปล่อยให้รัฐเฝ้าระวังรักษาประโยชน์ส่วนรวมเพียงผู้เดียวอาจไม่เพียงพอ โดยเฉพาะกรณีเรื่องส่วนรวมที่ไม่มีบุคคลใดอยากเสียเวลามาฟ้องคดี หรือเป็นเรื่องที่ส่งผลวงกว้าง เช่น เรื่องสิ่งแวดล้อม เรื่องคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติ เป็นต้น

ด้วยเหตุนี้กฎหมายจึงกำหนดให้บุคคลรวมตัวกันเป็นองค์กรกลุ่มมีสิทธิฟ้องคดีได้ แต่องค์กรกลุ่มผู้ฟ้องคดีต้องแสดงให้เห็นว่าการกระทำทางปกครองที่ต้องการโต้แย้งนั้นกระทบต่อวัตถุประสงค์ขององค์กรกลุ่ม เช่น สมาคมคุ้มครองป่าฟ้องเพิกถอนใบอนุญาตให้สร้างเขื่อน โดยอ้างว่าการสร้างเขื่อนต้องทำลายป่าไม้ ซึ่งกระทบกับวัตถุประสงค์ของสมาคมแล้ว หรือสมาคมคุ้มครองผู้บริโภคฟ้องเพิกถอนประกาศให้นำเข้า
และจำหน่ายผลิตภัณฑ์ที่ทำจากจีเอ็มโอ เพราะ เห็นว่าเป็นอันตรายต่อสุขภาพของผู้บริโภค เป็นต้น

ในส่วนของผู้ใช้บริการสาธารณะ อาจฟ้องโต้แย้งการกระทำทางปกครองที่เกี่ยวกับการบริการสาธารณะที่ตนใช้ประจำ เช่น ผู้ใช้ไฟฟ้าอาจฟ้องโต้แย้งประกาศของการไฟฟ้านครหลวงที่กำหนดให้ขึ้นค่าไฟ หรือผู้ใช้บริการรถไฟฟ้าสายหนึ่งฟ้องโต้แย้งประกาศเปลี่ยนแปลงเส้นทางการเดินรถไฟฟ้าสายนั้น เป็นต้น ผู้เสียภาษีก็อาจฟ้องโต้แย้งการกระทำทางปกครองได้ แต่ต้องเป็นกรณีที่เป็นการกระทำทางปกครองในระดับท้องถิ่น เช่น ผู้อาศัยในเทศเขตเทศบาลและจ่ายภาษีให้แก่เทศบาลนั้นอาจฟ้องขอเพิกถอนการกระทำของเทศบาลที่ส่งผลกระทบต่องบประมาณของเทศบาล

ข้อเสียถ้าให้"พลเมืองดี"ฟ้องได้ทุกเรื่อง

ศาลปกครอง เป็นองค์กรตุลาการที่มีอำนาจหน้าที่ในการพิจารณาข้อพิพาททางปกครอง คำว่า “ข้อพิพาท” คือ ฝ่ายหนึ่งต้องทำให้อีกฝ่ายหนึ่งเสียหาย แล้วฝ่ายที่เสียหายจึงจะมาฟ้องศาล ศาลปกครองมิใช่ “ศูนย์รับเรื่องราวร้องทุกข์” ให้แก่บรรดาผู้ตั้งต้นเป็นพลเมืองดีทั้งหลาย การเปิดโอกาสให้บุคคลใดก็ได้สามารถพกบัตรประชาชนหนึ่งใบ พกใบรับรองการจ่ายภาษี หรือพกใบเสร็จค่าใช้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ น้ำประปา ไฟฟ้า แล้วฟ้องได้ทุกเรื่องโดยอาศัยในนามของ “พลเมืองดีผู้ปกป้องประโยชน์ชาติ” ย่อมส่งผลเสียหลายประการ ดังนี้

• การฟ้องคดีอาจรบกวนการจัดทำบริการสาธารณะ ผู้ฟ้องอาจคิดว่าต้องฟ้องเพิกถอนการจัดทำบริการสาธารณะนั้นเพื่อปกป้องประโยชน์ชาติ แต่คนอีกมากมายอาจต้องการใช้บริการสาธารณะนั้น

• ศาลปกครองมีภาระงานเพิ่มมากขึ้น

• ผู้ฟ้องอาจใช้การฟ้องคดีกลั่นแกล้งบุคคลอื่นที่อาจได้รับผลกระทบจากการฟ้อง หรืออาจเป็นช่องทางให้คนกลุ่มหนึ่งสามารถไปเรียกรับผลประโยชน์เพื่อแลกกับ
การไม่ฟ้องคดี

• เมื่อแนวการพิจารณาส่วนได้เสียหรือประโยชน์ของผู้ฟ้องคดีไม่นิ่ง และภายใต้สถานการณ์ความขัดแย้งทางการเมืองดังที่เป็นอยู่ บรรดานักฟ้องคดีก็ต้องการหาช่องทางฟ้องศาลปกครองเพื่อส่งผลทางการเมือง ในขณะที่หน่วยงานทางปกครองก็ต้องรอลุ้นทุกครั้งว่าจะถูกฟ้องหรือไม่

ส่วนศาลปกครองเองก็อาจเปลี่ยนแนวทางการวินิจฉัยได้ สภาพการณ์เช่นนี้ไม่เป็นผลดีต่อความมั่นคงแน่นอนในทางกฎหมาย

ในระยะยาว เพื่อมิให้เกิดปัญหาดังกล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่า ผู้เขียนเห็นว่าสมควรแก้ไขบทบัญญัติในมาตรา 42 ของพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ.2542 เสียใหม่ จากเดิม “ผู้ใดได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหาย หรืออาจจะเดือดร้อนหรือเสียหายโดยมิอาจหลีกเลี่ยงได้...” มาเป็น “สิทธิของผู้ใดถูกกระทบหรือเสียหายจาก...”

โดยนำหลักเกณฑ์สิทธิของผู้ฟ้องคดีต้องถูกกระทบจากการกระทำทางปกครองในระบบกฎหมายเยอรมันมาใช้ ในส่วนกรณีการฟ้องเพิกถอนกฎซึ่งมีผลเป็นการทั่วไป ไม่ได้กระทบสิทธิของบุคคลใดโดยเฉพาะเจาะจง ก็ให้สร้างคำฟ้องพิเศษเพื่อการเพิกถอนกฎ หรือ “Normenkontrolle” แบบกฎหมายเยอรมันมาใช้

นอกจากนี้ ในกฎหมายของหลายประเทศ ก็มีบทบัญญัติลงโทษบุคคลผู้ใช้สิทธิการฟ้องคดีโดยไม่สุจริตหรือเพื่อกลั่นแกล้งผู้อื่น และกำหนดหลักเกณฑ์การพิจารณาความเป็นผู้มีสิทธิฟ้องคดีของสมาคมหรือองค์กรกลุ่มไว้อย่างรัดกุม ซึ่งระบบกฎหมายไทยน่าจะนำมาพิจารณา เพื่อป้องกันมิให้เกิดการตั้งตนเป็น “ผู้รับเหมา” การฟ้องคดีต่อศาลปกครอง

วิเคราะห์คำนิยาม"บริการสาธารณะ"

แต่เดิมรัฐเป็นผู้ผูกขาดการจัดทำบริการสาธารณะ ต่อมา เอกชนได้เข้ามามีบทบาทในการจัดทำบริการสาธารณะในบางประเภทมากขึ้น ด้วยเหตุผล 2 ประการ

ประการแรก "บริการสาธารณะ" เป็นข้อความคิดที่เลื่อนไหลไปตามกาลเวลา เรื่องที่จัดให้เป็นบริการสาธารณะในเวลาหนึ่ง เมื่อเวลาผ่านไปอาจไม่ใช่บริการสาธารณะอีกแล้ว การที่รัฐไปผูกขาดจัดทำบริการสาธารณะเหล่านั้นไว้ อาจส่งผลให้สิ้นเปลืองงบประมาณแผ่นดินไปเปล่าๆ

(เช่น องค์การแบตเตอรี่ องค์การฟอกหนัง ซึ่งในยุคสมัยหนึ่งอาจมองว่าเป็นการจัดทำบริการสาธารณะ แต่ปัจจุบันไม่ใช่อีกต่อไป) อาจส่งผลให้การจัดทำบริการสาธารณะเหล่านั้นไม่มีประสิทธิภาพ หรือหากให้รัฐผูกขาดการจัดทำบริการสาธารณะเหล่านั้นอาจเกิดความไม่เป็นธรรมในการแข่งขันต่อเอกชน

ประการที่สอง การจัดทำบริการสาธารณะในบางเรื่อง รัฐมีเงิน มีคน มีฝีมือ สู้เอกชนไม่ได้ หากปล่อยให้รัฐจัดทำบริการสาธารณะเหล่านั้นเองก็อาจไม่ได้ประสิทธิภาพ จึงให้เอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดทำบริการสาธารณะ

อย่างไรก็ตาม มีบริการสาธารณะบางประเภทซึ่งรัฐห้ามมอบให้เอกชนทำเป็นอันขาด เช่น ทหาร ตำรวจ ภาษี ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ศาล เป็นต้น

กรณีที่เอกชนเข้ามามีบทบาทจัดทำบริการสาธารณะปรากฏได้ในหลายลักษณะ มีสองลักษณะที่สำคัญ คือ

1. การตกลงทำสัญญาโดยรัฐมอบอำนาจให้เอกชนจัดทำบริการสาธารณะ ในการจัดทำบริการสาธารณะบางประเภท รัฐอาจเล็งเห็นว่าหากตนผูกขาดจัดทำเองแต่ผู้เดียวอาจไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ จำเป็นต้องใช้เงินทุนและ
ความเชี่ยวชาญของเอกชน รัฐก็อาจมอบให้เอกชนจัดทำบริการสาธารณะนั้น โดยตกลงทำสัญญากับเอกชน อาจอยู่ในรูปของสัญญาสัมปทาน หรือสัญญาร่วมทุน เป็นต้น ซึ่งสัญญาเหล่านี้เป็นสัญญาทางปกครองนั่นเอง

2. การแปรรูปบริการสาธารณะเหล่านั้นให้เป็นการประกอบธุรกิจในทางเอกชนไป

ด้วยลัทธิเสรีนิยมทางเศรษฐกิจที่ครอบงำโลกอยู่ในปัจจุบัน ทำให้แต่ละประเทศต้องผ่องถ่ายการจัดทำบริการสาธารณะบางประเภทออกไปให้เอกชนทำ โดยแปรรูปจาก “การจัดทำบริการสาธารณะ” ไปเป็น “การประกอบธุรกิจทางเอกชน” หากรัฐประสงค์จะจัดทำบริการเหล่านั้นต่อไป ก็ต้องลงมาแข่งขันกับเอกชนด้วยกติกาเดียวกัน ห้ามมีเอกสิทธิ์เหนือเอกชน ในกิจการเหล่านี้ รัฐต้อง"ถอย" ออกไป เปลี่ยนบทบาทจาก "ผู้จัดทำ" (provider) มาเป็น "ผู้ดูแลกติกา" (regulator) แทน กิจการเหล่านี้ได้แปลงสภาพจาก “บริการสาธารณะ” ในความหมายแบบดั้งเดิมที่รัฐเป็นผู้ผูกขาด มาเป็นการประกอบธุรกิจที่เอกชนมีเสรีภาพในการประกอบกิจการ กิจการเหล่านี้ ได้แก่ กิจการโทรคมนาคม การสื่อสาร ไปรษณีย์ และพลังงาน ในยุโรป ข้อความคิด “บริการสาธารณะ” แบบฝรั่งเศสที่ยึดครองมายาวนานเริ่มสูญเสียอิทธิพลลงไป เพราะอิทธิพลของระเบียบโลกใหม่ ลัทธิเสรีนิยมทางเศรษฐกิจ และกฎเกณฑ์ของสหภาพยุโรป


โลกเปลี่ยนแล้ว-รัฐแค่ผู้คุมกติกา

กิจการโทรคมนาคม การสื่อสาร ไปรษณีย์ และพลังงาน ไม่ใช่ “บริการสาธารณะ” ที่รัฐจะผูกขาดแต่เพียงผู้เดียว ตามกฎเกณฑ์ของสหภาพยุโรป กิจการเหล่านี้กลายเป็น “บริการเพื่อประโยชน์ทั่วไป” (Service d’intérêt général) “บริการเพื่อประโยชน์ทางเศรษฐกิจทั่วไป” (Service d’intérêt économique général) หรือ “บริการที่มีผู้ใช้
อย่างทั่วถึง” (Service universel) ซึ่งเอกชนมีเสรีภาพในการประกอบกิจการเหล่านี้ ภายใต้การแข่งขันที่เป็นธรรม โดยมีรัฐเป็นผู้กำกับดูแลกติกา

ปัจจุบัน รัฐจึงไม่สามารถทำตนเป็นเสือนอนกิน ด้วยการเก็บค่าต๋งไปเรื่อยๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บรรดารัฐวิสาหกิจ ที่แปลงสภาพกลายเป็นบริษัทมหาชนจำกัด แล้วรัฐถือหุ้นข้างมาก ย่อมสูญเสียข้ออ้างในการเก็บ "ค่าต๋ง" จากเอกชน เช่น องค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทย กลายเป็น บริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน) หรือการสื่อสารแห่งประเทศไทย กลายเป็น บริษัท กสท โทรคมนาคม จำกัด (มหาชน) โดยมีรัฐถือหุ้นข้างมาก

เมื่อเป็นบริษัทแล้วจะอ้างว่าตนเป็นเจ้าของ "คลื่นความถี่" อีกไม่ได้ จะทำสัญญาให้เอกชนใช้ แล้วตนก็แบ่งเงินไปใช้จ่ายกันเองในองค์กร แจกโบนัสกันในหมู่ผู้บริหารอีกไม่ได้ เพราะ คลื่นความถี่เป็นทรัพยากรส่วนรวมของคนทั้งชาติ ไม่ใช่ขององค์กรใดองค์กรหนึ่ง

หาก ทีโอที หรือ แคท ต้องการจัดทำกิจการโทรคมนาคมต่อไป ต้องลงมาแข่งขันกับเอกชน หากแข่งขันไม่ได้ ก็ต้องยุบเลิกไป หรือไปทำภารกิจอื่น การจัดทำกิจการเหล่านี้มีลักษณะพิเศษบางประการ ได้แก่ การจัดทำกิจการที่ต้องอาศัยทรัพยากรของส่วนรวมซึ่งมีอยู่อย่างจำกัด เป็นกิจการที่เป็นเรื่องจำเป็นในชีวิตประจำวัน กระทบต่อบุคคลจำนวนมาก เมื่อเอกชนทำกิจการเหล่านี้โดยใช้ทรัพยากรของส่วนรวม เมื่อเอกชนทำกิจการเหล่านี้โดยส่งผลกระทบต่อบุคคลจำนวนมาก ปัญหาที่ตามมา คือ

จะทำอย่างไรให้การจัดทำกิจการเหล่านี้ไม่มีค่าบริการที่แพงมากจนเกินไป มีการแบ่งสรรปันส่วนกันอย่างเป็นธรรม มีการบริการที่ได้คุณภาพ? รัฐจึงต้องเปลี่ยนบทบาทจาก “ผู้จัดทำ” มาเป็น “ผู้กำกับดูแลกติกา” และเข้ามากำกับดูแลกติกาในเรื่องต่างๆ ตั้งแต่กำหนดให้เอกชนเข้าสู่ตลาดเพื่อประกอบกิจการ กำหนดให้เอกชนประกอบกิจการด้วยการแข่งขันที่เป็นธรรม กำหนดให้บุคคลทั่วไปเข้าถึงการบริการ วางมาตรการคุ้มครองผู้บริโภค รักษาคุณภาพการบริการให้ได้มาตรฐาน

ใบอนุญาต"คลื่น3จี"จัดสรรกันอย่างไร?

กล่าวสำหรับการประกอบกิจการโทรศัพท์เคลื่อนที่บนคลื่นความถี่3จี นั้น คลื่นความถี่ 2.1 GHz (3 จี) เป็นทรัพยากรของส่วนรวม จึงต้องพิจารณาต่อไปว่า การอนุญาตให้เอกชนใช้คลื่นความถี่ 2.1GHz เพื่อจัดทำบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ จะจัดสรรกันอย่างไร? รัฐในฐานะเป็นผู้ดูแลรักษาทรัพยากรส่วนรวมนี้จะออกใบอนุญาตให้แก่เอกชนใช้
คลื่นความถี่โดยมีหลักเกณฑ์และเงื่อนไขอย่างไร?

แต่ละประเทศเลือกรูปแบบต่างกันไป ตั้งแต่แจกใบอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย คัดเลือกจากคุณสมบัติของบริษัทเอกชนที่เข้าแข่งขัน (เช่น ฝรั่งเศส นอร์เวย์ สเปน โปรตุเกส) ออกใบอนุญาตให้แก่ผู้ที่ประมูลโดยให้ราคาสูงสุด (เช่น อังกฤษ เยอรมนี ออสเตรีย เบลเยียม)

ในกรณีของประเทศไทย พระราชบัญญัติองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับการประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ.2553 มาตรา 45 กำหนดให้ ผู้ใดประสงค์จะใช้คลื่นความถี่เพื่อกิจการโทร
คมนาคมต้องได้รับใบอนุญาต ต้องดำเนินการโดยวิธีประมูลคลื่นความถี่ ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ ระยะเวลา และเงื่อนไขที่ กสทช. ประกาศกำหนด

แต่เดิม คลื่นความถี่อยู่ในมือของรัฐวิสาหกิจ ได้แก่ องค์การโทรศัพท์ (เดิม) และการสื่อสารแห่งประเทศไทย (เดิม) หากเอกชนต้องการจัดทำกิจการโทรคมนาคม ก็ต้องมาทำสัญญาสัมปทานกับรัฐวิสาหกิจเพื่อใช้คลื่นความถี่

แต่ปัจจุบันนี้ เอกชนจัดทำกิจการโทรคมนาคมโดยต้องขอใบอนุญาตใช้คลื่นความถี่จาก กสทช.

ดังนั้น การใช้คลื่นความถี่ของเอกชนตั้งอยู่บนนิติสัมพันธ์ระหว่าง กสทช. กับเอกชนในรูปของ “ใบอนุญาต” ซึ่งเป็นคำสั่งทางปกครองรูปแบบหนึ่ง มิใช่ตั้งอยู่บนนิติสัมพันธ์
ระหว่าง รัฐวิสาหกิจ (ทีโอที, แคท) กับเอกชนในรูปของสัญญาทางปกครองอีกต่อไป

"เสนอราคา"ไม่เข้าข่ายกฎหมายฮั้ว

ปัญหาที่น่าคิดตามมาคือ การที่เอกชนเข้าร่วมประมูลเพื่อให้ได้มาซึ่งใบอนุญาตการใช้คลื่นนั้น จะถือว่าการประมูลนั้นเป็น “การเสนอราคา” ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ พ.ศ.2542 (กฎหมายฮั้ว) หรือไม่? ในมาตรา 3 ให้นิยามคำว่า “การเสนอราคา” ไว้ว่า “การยื่นข้อเสนอเพื่อเป็นผู้มีสิทธิทำ
สัญญากับหน่วยงานของรัฐอันเกี่ยวกับการซื้อ การจ้าง การแลกเปลี่ยน การเช่า การจำหน่ายทรัพย์สิน การได้รับสัมปทาน หรือการได้รับสิทธิใดๆ”

การประมูลจะถือว่าเป็นการเสนอราคาตามกฎหมายฮั้วได้ ก็ต่อเมื่อ ประมูลไปแล้วเพื่อเป็นผู้มีสิทธิทำสัญญากับหน่วยงานของรัฐ

จึงต้องพิจารณาต่อไปว่า การประมูลเพื่อให้ได้มาซึ่งใบอนุญาตการใช้คลื่นความถี่ 2.1GHz นั้น “ใบอนุญาตการใช้คลื่นความถี่ 2.1GHz” เป็น “สัญญาที่ทำกับหน่วยงานของรัฐ” หรือไม่?

ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง ใบอนุญาตถือเป็นคำสั่งทางปกครอง โดยเป็นคำสั่งทางปกครองที่ก่อตั้งสิทธิ เป็นคำสั่งทางปกครองที่ต้องมีการร้องขอจากคู่กรณี ไม่ใช่สัญญาทางปกครองที่เกิดจากการตกลงกันระหว่างคู่สัญญา เมื่อใบอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่ เป็นคำสั่งทางปกครองแล้ว การประมูลเพื่อให้ได้มาซึ่งใบอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่ จึงไม่ใช่การเสนอราคาเพื่อเป็นผู้มีสิทธิทำสัญญากับหน่วยงานของรัฐ ไม่อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ พ.ศ.2542 (กฎหมายฮั้ว)

มีนักกฎหมายบางคนเห็นว่า ใบอนุญาตให้เอกชนประกอบกิจการเป็นสัญญาทางปกครอง โดยเงื่อนไขในใบอนุญาตเป็นข้อสัญญา ผู้เขียนเห็นว่าเป็นการตีความที่ไม่ถูกต้อง เพราะ ใบอนุญาตเกิดจากคู่กรณีร้องขอหน่วยงานทางปกครองให้ออกใบอนุญาต ไม่มีการตกลงทำสัญญาใดๆระหว่างคู่กรณีกับหน่วยงานทางปกครองเลย

ใบอนุญาตเป็นการสั่งฝ่ายเดียวของหน่วยงานทางปกครอง เมื่อหน่วยงานทางปกครองออกใบอนุญาตให้ไป หน่วยงานทางปกครองอาจกำหนดเงื่อนไขให้คู่

กรณีต้องปฏิบัติ เงื่อนไขเหล่านี้ไม่ใช่ข้อสัญญา แต่เป็นข้อกำหนดประกอบในคำสั่งทางปกครอง ตามมาตรา 39 ของพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ.2539

อนึ่ง ประกาศ กสทช. เรื่องหลักเกณฑ์และวิธีการอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่สำหรับกิจการโทรคมนาคมเคลื่อนที่สากล ย่าน 2.1. GHz พ.ศ.2555 ข้อ 17 กำหนดมาตรการข้อจำกัดพฤติกรรมสมยอมในการตกลงราคาประมูล (Collusion) ไว้ โดยกำหนดการข้อห้ามมิให้ผู้ขอรับใบอนุญาต (ผู้เข้าประมูล) กระทำไว้ในข้อ 17.1 และให้นำ
พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ พ.ศ.2542 มาใช้โดยอนุโลม

แม้ประกาศ กสทช.ฯ ข้อ 17.1 จะกำหนดไว้เช่นนี้ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะทำให้การขอใบอนุญาตด้วยการประมูลจะกลายเป็นการเสนอราคาเพื่อทำสัญญากับ
หน่วยงานของรัฐ และนำฐานความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐตามกฎหมายฮั้วมาใช้ได้ เพราะ การกำหนดให้การกระทำใดเป็นความผิดอาญาต้องกำหนด
โดยกฎหมายในระดับพระราชบัญญัติ กระบวนการดำเนินคดีตามกฎหมายฮั้วก็ดี ความผิดอาญาตามกฎหมายฮั้วก็ดี ไม่อาจนำมาใช้กับกรณีประมูลใบอนุญาตได้ด้วยเพียง
การตราประกาศ กสทช.

ไม่เข้าองค์ประกอบความผิด-"ปปช."ไม่มีอำนาจ

ประกาศ กสทช. ข้อ 17.1 เป็นเพียงการนำบทบัญญัติในกฎหมายฮั้วที่ว่าด้วยพฤติกรรมต่างๆของผู้เข้าประมูล เพื่อนำมาใช้บังคับห้ามผู้เข้าประมูลกระทำการ ไม่ใช่การนำ “ความผิดอาญาฐานเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ” และ “กระบวนการดำเนินคดีในความผิดอาญาฐานเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ” ตามกฎหมายฮั้วมาใช้ อีกทั้ง
ข้อ 17.1 ก็ใช้บังคับกับผู้ขอใบอนุญาต (ผู้เข้าประมูล) เท่านั้น ไม่ใช้กับ กสทช.

ผู้เขียนเห็นว่า การประมูลเพื่อให้ได้มาซึ่งใบอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่ ไม่อยู่ภายใต้กฎหมายฮั้ว จึงไม่มีทางที่จะเป็นความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐได้ เพราะไม่เข้าองค์ประกอบของความผิดตั้งแต่แรก และคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ปปช.) ไม่มีอำนาจรับเรื่องไว้พิจารณา

พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ พ.ศ.2542 ใช้กับกรณีเสนอราคาเพื่อทำสัญญากับหน่วยงานของรัฐเท่านั้น ไม่ใช้กับกรณีเสนอราคาเพื่อให้ได้ใบอนุญาต กฎหมายฮั้วกำหนดให้เป็นความผิดอาญา มีโทษอาญา เมื่อการใช้และการตีความกฎหมายอาญาต้องเป็นไปอย่างเคร่งครัดตามหลัก “ไม่มีความผิด ไม่มีโทษ โดยไม่มีกฎหมายกำหนด” จึงไม่อาจตีความขยายความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ ให้รวมไปถึงกรณีเสนอราคาเพื่อให้ได้ใบอนุญาตได้ อาจกังวลใจกันว่า ต่อไปอาจมีการสมยอมหรือฮั้วประมูลกันเพื่อให้ได้มาซึ่งใบอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่กันได้อย่างสบายใจ



ผู้เขียนเห็นว่า หากคิดว่าเรื่องนี้เป็นปัญหา หากต้องการป้องกันการฮั้วประมูล ต้องการป้องกันการทุจริต ต้องการให้คณะกรรมการ ปปช. เข้ามามีบทบาทในการตรวจสอบ ก็ต้องไปแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ พ.ศ.2542 กำหนดให้นิยามของคำว่า “เสนอราคา” นอกจากจะเป็นการยื่นข้อเสนอเพื่อเป็นผู้มีสิทธิทำสัญญากับหน่วยงานของรัฐ ยังครอบคลุมไปถึงการยื่นข้อเสนอเพื่อให้ได้ใบอนุญาตจากหน่วยงานของรัฐด้วย
----------------------
หมายเหตุ
ผู้เขียน -นายปิยบุตร แสงกนกกุล อาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ หนึ่งในแกนนำของกลุ่มนิติราษฎร์ เขียนบทความเสนอประเด็นทางกฎหมายปกครองที่น่าสนใจจากกรณีการประมูลคลื่นความถี่ 3Gการประมูลเพื่อได้มาซึ่งใบอนุญาตอยู่ภายใต้กฎหมายฮั้วหรือไม่?

ข้อหา‘กบฏ’ตัดวงจรปฏิวัติ

เรื่องจากปก จากหนังสือพิมพ์ โลกวันนี้ ปีที่ 14 ฉบับที่ 3414 ประจำวัน ศุกร์ ที่ 2 พฤศจิกายน 2012

“...ยังไม่ได้รับหมายเรียก และคงไม่สามารถเดินทางไปรับทราบข้อกล่าวหาได้ เพราะเห็นว่าเป็นการกลั่นแกล้ง...” เสียงปฏิเสธนิ่มๆจากแกนนำพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย นายสนธิ ลิ้มทองกุล ปฏิเสธไม่ไปตามหมายเรียกของพนักงานสอบสวนกองปราบปราม ที่นัดวันที่ 7 พ.ย. ให้ไปรับทราบข้อกล่าวหา “ยุยงให้ราษฎรเป็นกบฏ ยุยงทหารให้ก่อการปฏิวัติ และแสดงความคิดเห็นไม่เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ” ไม่ได้ถูกออกหมายเรียกคนเดียว แต่ยังมี พล.อ.บุญเลิศ แก้วประสิทธิ์ หรือ เสธ.อ้าย ประธานองค์การพิทักษ์สยาม ต้องไปรับทราบข้อกล่าวหาด้วย การเรียก 2 แกนนำฝ่ายต้านรัฐบาลเข้ารับทราบข้อกล่าวหาเป็นไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 113 ที่ระบุว่า ผู้ใดใช้กำลังประทุษร้าย หรือขู่เข็ญว่าจะใช้กำลังประทุษร้าย เพื่อ (1) ล้มล้างหรือเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญ (2) ล้มล้างอำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร หรืออำนาจตุลาการแห่งรัฐธรรมนูญ หรือให้ใช้อำนาจดังกล่าวแล้วไม่ได้ หรือ (3) แบ่งแยกราชอาณาจักรหรือยึดอำนาจปกครองในส่วนหนึ่งส่วนใดแห่งราชอาณาจักร ผู้นั้นกระทำความผิดฐานเป็นกบฏ ต้องระวางโทษประหารชีวิต หรือจำคุกตลอดชีวิต การยุให้ทหารออกมายึดอำนาจ หรือการปลุกระดมมวลชนเพื่อทำการปฏิวัติประชาชน ถือว่าเข้าข่ายความผิดตามมาตรา 113 เพราะเป็นการกระทำเพื่อล้มล้างหรือเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญ ล้มล้างอำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร หรืออำนาจตุลาการแห่งรัฐธรรมนูญ หรือให้ใช้อำนาจดังกล่าวแล้วไม่ได้ การยุยงให้ทหารปฏิวัติ หรือการทำปฏิวัติประชาชน ยังน่าจะเข้าข่ายกระทำผิดรัฐธรรมนูญ มาตรา 68 ที่ระบุไว้ว่า “บุคคลจะใช้สิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญเพื่อล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขตามรัฐธรรมนูญนี้ หรือเพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจในการปกครองประเทศโดยวิธีการซึ่งมิได้เป็นไปตามวิถีทางที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญนี้มิได้” การเรียกร้องให้ทหารยึดอำนาจ ปลุกระดมทำปฏิวัติประชาชน โดยมีเป้าหมายแช่แข็งประเทศ 5 ปี ไม่ต้องมีการเลือกตั้ง ตั้งรัฐบาลแห่งชาติขึ้นมาออกกฎกติกาประเทศใหม่ตามความต้องการ น่าจะเข้าข่ายความผิดชัดเจนยิ่งกว่าเสนอแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อตั้ง ส.ส.ร. ยกร่างรัฐธรรมนูญใหม่ของพรรคการเมืองร่วมรัฐบาล ที่ศาลรัฐธรรมนูญรับเรื่องไว้พิจารณาก่อนหน้านี้ แก้รัฐธรรมนูญมีกฎหมายรองรับ แต่การยึดอำนาจ ตั้งรัฐบาลแห่งชาติ ไม่มีกฎหมายรองรับ การออกหมายเรียกผู้ที่มีความคิดอ่านไปในทางที่ไม่มีกฎหมายรองรับเพื่อให้ไปรับทราบข้อกล่าวหา “กบฏ” ถือเป็นความท้าทายของผู้รักษากฎหมาย จะเป็นการสร้างบรรทัดฐานไม่ให้ใครออกมายุยงปลุกปั่นให้เกิดการยึดอำนาจเหมือนก่อนการยึดอำนาจเมื่อปี 2549 การประกาศว่าจะไม่ไปรับทราบข้อกล่าวหานับเป็นความท้าทายของผู้รักษากฎหมายว่าจะทำอย่างไรต่อไป กล้าเดินต่อตามขั้นตอน คือออกหมายเรียกซ้ำหรือไม่ และหากไม่ไปจะกล้าออกหมายจับหรือไม่ แน่นอนว่าการแจ้งข้อกล่าวหายังไม่ถือว่าทำความผิดเพราะต้องต่อสู้คดีกันตามพยานหลักฐานที่แต่ละฝ่ายมี แต่การดำเนินคดีคนที่โหยหาการปฏิวัติ โหยหาอำนาจนอกระบบ โหยหาวิธีการนอกรัฐธรรมนูญล้มรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง ถือเป็นมิติใหม่ที่จะใช้กฎหมายต่อต้านการปฏิวัติได้ในอนาคต

ลาวแซงไทยใช้4Gใครตัวถ่วงพัฒนาชาติ

จากหนังสือพิมพ์ โลกวันนี้ ปีที่ 14 ฉบับที่ 3413 ประจำวัน พฤหัสบดี ที่ 1 พฤศจิกายน 2012

ลาวเปิดใช้ 4G เทคโนโลยี Long Term Evolution เป็น 4G ระบบที่ 2 หลังจากรัฐวิสาหกิจลาวเทเลคอมทดลองเปิดให้บริการระบบ 4G WiMAX เมื่อเดือน ก.ย. ปีที่แล้ว ในนครเวียงจันทน์

ข่าวดีของคนลาวที่ทำให้คนไทยปวดตับ

บ้านเรายังเถียงกันเรื่อง 3G ไม่จบ ยังไม่รู้อนาคตว่าจะได้ใช้เมื่อไร ทั้งที่เปิดประมูลแล้วและบริษัทที่ประมูลจ่ายเงินมัดจำไปแล้วครึ่งหนึ่ง

ลาวใช้ 3G มาหลายปีแล้ว และ 4G ที่เร็วกว่า 3G ถึง 5 เท่าจะขยายไปยังเมืองและแขวงทั่วประเทศภายในสิ้นปีนี้หรืออย่างช้าต้นปีหน้า

คงได้เห็นภาพหนุ่มสาวไทยไปนั่งริมโขงเพื่อแจมขอใช้ 4G ของเพื่อนบ้านซ้ำรอย 3G ที่เย็นลงมีคนไปนั่งกดโทรศัพท์แถวริมโขงจำนวนมาก

นั่นคือการพัฒนาด้านเทคโนโลยีของเพื่อนบ้านอย่างลาวที่คนไทยเคยเย้ยหยันว่าด้อยกว่าเรา แต่กลับแซงรุดหน้าไปไกลจนทำให้คนไทยอายแทบแทรกแผ่นดิน

หันไปมองทางฝั่งพม่า ประธานาธิบดีเต็ง เส่ง ประกาศแผนพัฒนาประเทศระยะ 2 หลังปฏิรูปการเมือง เน้นพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศเพื่อปากท้องประชาชน

ตั้งเป้าที่จะสร้างความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจให้ได้เฉลี่ยร้อยละ 7.7 ต่อปี ตลอดระยะเวลา 5 ปี นับตั้งแต่ปีนี้เป็นต้นไป

พม่าเลิกทะเลาะกันทางการเมือง เลิกแย่งชิงอำนาจ หันมาจับมือกันพัฒนาประเทศเพื่อให้ประชาชนอยู่ดีกินดี

แม้แต่กัมพูชาก็มุ่งพัฒนาประเทศทุกด้านเพื่อนำความอยู่ดีมีสุขมาให้ประชาชน และหากขุดน้ำมัน ก๊าซ ที่มีอยู่มากมายขึ้นมาใช้ได้เมื่อไร

เชื่อได้ว่าจะพัฒนาไปได้อีกไกล มีโอกาสแซงหน้าไทยได้ไม่ยาก

ขณะที่เวียดนามซึ่งเคยด้อยกว่าไทย แต่วันนี้พัฒนาตัวเองขึ้นมาเป็นคู่แข่งกับไทยเกือบทุกด้าน

ทุกประเทศรีบแต่งตัวพื่อเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community : AEC) ในปี 2558

นับจากวันนี้เหลืออีกแค่ 2 ปี แล้วไทยกำลังทำอะไร

ประเทศไทยหยุดชะงักมานานกว่า 6 ปี หลังการรัฐประหารเมื่อปี 2549 วนเวียนอยู่กับการประท้วงเพื่อขับไล่รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง แต่ไม่ถูกใจผู้มีบารมี มีอำนาจนอกระบบ

ขับไล่ทุกวิถีทางโดยไม่คำนึงถึงวิธีการ ไม่สนใจกฎหมาย จริยธรรม คุณธรรม

ขอเพียงไล่รัฐบาลที่ประชาชนเลือกมาให้พ้นจากอำนาจได้อะไรก็ยอมทำ แล้วใช้อำนาจพิเศษคอยให้การช่วยเหลือกันภายหลังในเรื่องคดีความ

ดังที่เห็นว่าถึงวันนี้ยังไม่มีใครติดคุกจากการปิดสนามบิน ยึดทำเนียบรัฐบาล ปิดล้อมรัฐสภาเพื่อไม่ให้ตัวแทนประชาชนได้ทำหน้าที่

เสียเวลาพัฒนาประเทศไป 6 ปี จนประเทศเพื่อนบ้านที่เคยล้าหลังกว่าไทยพัฒนาไล่หลังขึ้นมาในบางเรื่อง

พัฒนาขึ้นมาเท่าเทียมในบางด้าน และล้ำหน้ากว่าไทยไปหลายด้าน

กัมพูชา เวียดนาม ลาว พัฒนาประเทศได้เพราะการเมืองนิ่ง ไม่มีปัญหาขัดแย้งทางการเมืองภายในประเทศ ไม่มีอำนาจพิเศษ ผู้มีบารมีนอกระบบ แทรกแซงการตัดสินใจของประชาชนเลือกตัวแทนเข้ามาทำหน้าที่

พม่าก็คิดได้ว่าหากยังขัดแย้งกันอยู่จะกลายเป็นประเทศล้าหลังที่สุดในโลก 2 ฝ่ายที่เคยขัดแข้งขัดขา แย่งชิงอำนาจ ก็หันมาจับมือปฏิรูปการเมืองแบบถ้อยทีถ้อยอาศัย ไม่มีใครได้คืบเอาศอก ได้ศอกเอาวา

ทำให้ประเทศกำลังพัฒนารุดหน้าไปทุกด้าน

แต่ไทยกลับหยุดนิ่ง เพราะมีคนคอยขัดแข้งขัดขารัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนไม่ให้ทำงานได้ตามนโยบายที่ประกาศไว้

ค้านทุกเรื่อง ขัดขวางทุกนโยบาย

วันนี้การเมืองก็วนมาสู่จุดเดิมคือ ปลุกม็อบขึ้นมาขับไล่รัฐบาล มีเป้าหมายแช่แข็งประเทศ 5 ปี ให้พวกตัวเองเข้ามาวางกฎกติกาใหม่ตามที่ต้องการที่สุดโต่งยิ่งกว่ารัฐธรรมนูญปี 2550 ที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน

คนกลุ่มนี้ไม่สนใจว่าโลกจะพัฒนาไปไกลแค่ไหน

ไม่เคยหันมามองว่าเพื่อนบ้านอย่างกัมพูชา เวียดนาม พม่า ลาว พัฒนาตัวเองขึ้นมามากเพียงใด

ไม่สนใจว่าไทยจะเป็นตัวถ่วงของอาเซียนหลังการรวมกลุ่ม AEC ในปี 2558 หรือไม่ จะเสียโอกาสเก็บเกี่ยวผลประโยน์จากการรวมกลุ่ม AEC อย่างไร

ผู้มีอำนาจทั้งหลายอาจไม่แคร์ เพราะอยู่บนกองเงินกองทอง ไม่ได้รับผลกระทบอะไร แต่ควรเห็นใจประชาชนที่จะได้รับผลกระทบต่อการดำรงชีวิต

วันนี้ฉุดประเทศหยุดอยู่กับที่จนลาวแซงหน้ามี 4G ใช้แล้ว

ถ้ายังไม่กลับใจเลิกก่อม็อบ เลิกใช้อำนาจนอกระบบ แล้วหันมาตรวจสอบกันตามระบบ ตามกติกา
ในอนาคตข้างหน้าคนไทยต้องอับอายขายหน้ายิ่งกว่าถูกลาวแซงหน้าใช้ 4G